Η εκτροπή από την –όποια– νομιμότητα στηρίχθηκε σε μαρτυρικές καταθέσεις προσώπων όπως ο Γεώργιος Γρίβας. Ο κατοχικός Χίτης στο στρατοδικείο έχοντας δίπλα του τον Αρστ. Παλαΐνη, που αργότερα έγινε πρωτοπαλίκαρο του Δημ. Ιωαννίδη.
«Ένωσις προς στάσιν (ως επί κεφαλής ή συστασιώτης)… Συνωμοσία προς εκτέλεσιν πράξεως εσχάτης προδοσίας…»
Αυτή ήταν η βαρύγδουπη κατηγορία, που κυοφόρησε και γέννησε η διαβόητη σκευωρία του ΑΣΠΙΔΑ (Αξιωματικοί Σώσατε Πατρίδα, Ιδανικά, Δημοκρατία, Αξιοκρατία). Είκοσι οχτώ αξιωματικοί κάθισαν στο εδώλιο ενός επιλεγμένου κωμικοτραγικού στρατοδικείου. Μ’ ένα παραπεμπτικό βούλευμα νοηματικής, γλωσσικής ασυναρτησίας και ψευδομαρτυριών περίπου 500 σελίδων. Χρειάστηκαν 15 μήνες για να παρασκευαστεί το πόρισμα των ανακρίσεων του διαβόητου έκτοτε αντισυνταγματάρχη Λαγάνη. Μόλις μια μέρα για να μελετηθεί από το δικαστικό συμβούλιο και να εκδοθεί το παραπεμπτικό βούλευμα…
Οι κατηγορούμενοι «εν τη προσπαθεία τους να μυήσουν αξιωματικούς εις την οργάνωσιν ΑΣΠΙΔΑ… συνιστούν προς προστασία της κινδυνευούσης Δημοκρατίας την υπό τον αξιωματικών υποστήριξιν της κυβερνήσεως Γ. Παπανδρέου ή διάδοχον ταύτης υπό τον Ανδρέα Παπανδρέου, προς επίτευξιν της οποίας οι αξιωματικοί οφείλουν να οργανωθούν πέριξ τούτου, καθ’ όσον ούτος είναι η πλέον ισχυρά ηγετική φυσιογνωμία της εποχής και ως υιός του πρωθυπουργού Γ. Παπανδρέου και ως οικονομολόγος και κάτοχος του κυπριακού προβλήματος, δι’ ο μάλιστα εις τούτον έχει ανατεθεί η αρχηγία της οργανώσεως…».
Κατηγορούνταν ακόμη και άλλα στελέχη της Ένωσης Κέντρου, ενώ στοχοποιούνταν και ο Γ. Παπανδρέου, επειδή «ετέλει εν γνώσει του» η οργάνωση και θα… κουκούλωνε την υπόθεση.
Πολλοί οι πρωταγωνιστές της σκευωρίας στο παρασκήνιο. Περισσότεροι οι κομπάρσοι στο προσκήνιο. Αρκεί για τους δεύτερους ο αριθμός των μαρτύρων κατηγορίας, που ξεπερνούσε τις δυο εκατοντάδες! Ανάμεσά τους πολλά «αστέρια», που θα μεσουρανούν αργότερα στο στερέωμα της χουντικής εφταετίας.
Εφαλτήριο προώθησης της ομάδας Γ. Παπαδόπουλου
Τυπικά, το εναρκτήριο λάκτισμα ανήκει στον στρατηγό και διοικητή των στρατιωτικών δυνάμεων στην Κύπρο Γ. Γρίβα. Στη συνέχεια της μεγαλύτερης συνωμοσίας, ως την επιβολή της δικτατορίας, τη σκυτάλη παίρνει ο Πέτρος Γαρουφαλιάς, υπουργός Άμυνας στην κυβέρνηση του Γ. Παπανδρέου. Στενός «φίλος» του τελευταίου, αλλά και αυλόδουλος. Η «πέτρα του σκανδάλου» για το βασιλικό πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1965.
Ομαδικό όμως είναι το παιχνίδι εναντίον της δημοκρατικής ομαλότητας. Με εμπλοκή, άμεση ή έμμεση, των παρακρατικών και παραστρατιωτικών μηχανισμών, της βασιλικής καμαρίλας, του κόμματος της ΕΡΕ, των κυβερνήσεων της αποστασίας, υπαρχηγών ή επίδοξων αρχηγών στην ΕΚ και προσωπικά του Κων. Μητσοτάκη. Εννοείται πως δεν απουσίαζαν κάθε καρυδιάς καρύδι «εθνικόφρονες» και πατριδοκάπηλοι. Βεβαίως και οι αμερικανικοί… δάκτυλοι.
Μια αρχική μικροοργάνωση «επαγγελματικών συμφερόντων», μεταξύ αξιωματικών, όπως ο ΑΣΠΙΔΑ, με τον φαιδρό όρκο του και την ερασιτεχνική μυστική δραστηριότητά του, προβιβάστηκε σε μεγάλη απειλή για το καθεστώς και τον βασιλικό στρατό. Αναδείχτηκε σε βασικό σταθμό της πορείας για την επιβολή της δικτατορίας. Με πολλαπλούς πολιτικοστρατιωτικούς στόχους. Από την εξουδετέρωση δημοκρατικών αξιωματικών στο στράτευμα ως την ανατροπή του Γ. Παπανδρέου. Από την προώθηση σε θέσεις-κλειδιά της ομάδας του Γ. Παπαδόπουλου και των άλλων «σωτήρων» της 21ης Απριλίου ως την εξουδετέρωση της «απειλής» Ανδρέας Παπανδρέου και του μετώπου Κέντρου – Αριστεράς.
Πρωταγωνιστής ένας Χίτης. Ο Γρίβας ανησυχών
Η σκευωρία εξελίχτηκε σε δύο φάσεις, με τομή το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1965. Ο ΑΣΠΙΔΑ, υπό τον έλεγχο του Γρίβα σε αρχικό στάδιο, φαίνεται ότι δραστηριοποιείται με διαφορετικούς προσανατολισμούς, μετά τη νίκη της ΕΚ και τη μετάθεση του Αρ. Μπουλούκου στην Κύπρο (φίλος του Γρίβα και μέλος της γριβικής οργάνωσης «Χ», όπως και άλλοι αξιωματικοί μέλη του ΑΣΠΙΔΑ).
Μετά την παραίτησή του από υπουργός ο Ανδρέας Παπανδρέου επισκέφθηκε την Κύπρο. Ο Γρίβας κατήγγειλε το γεγονός σαν «κλονισμό της πειθαρχίας του στρατεύματος». Η «Καθημερινή» της 7ης Ιουλίου 1965 υιοθετεί πλήρως το «πόρισμα» του στρατηγού.
Ο Μπουλούκος γράφει στο βιβλίο του («Υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ») ότι η «επισήμως» η οργάνωση ιδρύθηκε το καλοκαίρι του 1964 (οι εκλογές είχαν γίνει τον Φεβρουάριο). Ανεξαρτήτως από τον χρόνο ίδρυσης, φαίνεται ότι τότε διαφοροποιήθηκε από τον Γρίβα, τη στάση του τελευταίου στο Κυπριακό, τις αντιμακαριακές και αντιπαπανδρεϊκές θέσεις του. Αυτή η απώλεια του ελέγχου ήταν και η αιτία για την «καταγγελία» της από τον Γρίβα.
Επιγραμματικά και σε χρονολογική σειρά τα βασικά γεγονότα, όπως έχουν καταγραφεί στον καιρό τους ή μεταδικτατορικά:
– Το Νοέμβριο του 1964 επισκέπτεται την Κύπρο ο Ανδρέας Παπανδρέου. Λίγο καιρό νωρίτερα είχε παραιτηθεί από υπουργός Προεδρίας, μετά την εχθρότητα συντηρητικών προσωπικοτήτων και Αμερικανών (πολιτικών και στρατιωτικών). Στο νησί, όπου έγινε θερμά δεκτός, μίλησε σε συγκέντρωση αξιωματικών. Η επίσκεψη αυτή ήταν και το πρόσχημα για την «εμπλοκή» του.
– Τον Μάρτιο του 1965 δυο λοχαγοί ενημερώνουν στην Αθήνα τον αρχηγό του ΓΕΣ στρατηγό Ιω. Γεννηματά για την ύπαρξη του ΑΣΠΙΔΑ. Άλλοι στην Κύπρο τον Γρίβα, επισημαίνοντας τον φιλοπαπανδρεϊκό προσανατολισμό πλέον της οργάνωσης.
– Τον Μάιο του ’65 ο Γρίβας αναφέρει τα «πορίσματά» του αποκλειστικά στον Γαρουφαλιά και τον βασιλιά. Παραδεχόταν, όμως, ότι η κίνηση δεν είχε έκταση και σοβαρότητα, προτείνοντας να κλείσει η υπόθεση με κάποιες πειθαρχικές ποινές. Αλλά ξεκινούσε την έκθεσή του με τη διαπίστωση ότι άρχισε να κλονίζεται το ηθικό του στρατού και η πειθαρχία μετά την επίσκεψη του Α. Παπανδρέου. Πρόσθετε ότι ο Μπουλούκος (στρατολόγος ή αρχηγός του ΑΣΠΙΔΑ) μιλούσε γι’ αυτόν με θαυμασμό. Αυτή ήταν η πρώτη τροχιοδεικτική βολή…
«Πάσα» από την εφημερίδα του Κων. Ροδόπουλου
– Στις 18 του ίδιου μήνα ο λαρισινός «Ημερήσιος Κήρυκας» κάνει την πρώτη δημόσια αναφορά. Η εφημερίδα είναι όργανο του Κων. Ροδόπουλου, βουλευτή του σκληρού πυρήνα της ΕΡΕ. Ο ίδιος έχει διατελέσει ο μακροβιότερος πρόεδρος της Βουλής ως τότε, κατείχε θέση στην προσωρινή τριανδρία του κόμματος της Δεξιάς μετά τη φυγή του Κ. Καραμανλή και διαδραμάτιζε ηγετικό ρόλο. Αυτό ήταν το εγερτήριο σάλπισμα για τον Τύπο της Δεξιάς…
– Αμέσως μετά ο πρωθυπουργός, ανήσυχος από τις επιπτώσεις των αναφορών στον γιο του, αναθέτει στον αντιστράτηγο στρατιωτικής δικαιοσύνης Ι. Σίμο να διερευνήσει την υπόθεση. Με ευρύτερη εντολή για έρευνα περί συνωμοτικών κινήσεων από στρατιωτικούς «προς πάσαν κατεύθυνσι». Προφανώς στοχεύοντας τον ΙΔΕΑ – παπαδοπουλική ΕΕΝΑ. Για την τελευταία διάσταση ο Σίμος ήταν ο πιο ακατάλληλος (μέλος του παλιού ΙΔΕΑ, στρατοδίκης στη δίκη Μπελογιάννη).
– Έπειτα από εξέταση περίπου 100 μαρτύρων, σε Ελλάδα και Κύπρο, ο Σίμος υπόβαλε το πόρισμά του. Διαπίστωνε ότι «ουδεμία οιασδήποτε φύσεως ή επωνυμίας οργάνωσις υπάρχει εν τω στρατώ». Ενώ ήταν πασίγνωστη η ύπαρξη του παλαιού Ιερού Δεσμού Ελλήνων Αξιωματικών και της διάδοχης Ενώσεως Ελλήνων Νέων Αξιωματικών («μικρός» ΙΔΕΑ ακόμη). Την παραστρατιωτική – πολιτική οργάνωση, άλλωστε, είχε καταγγείλει ο ίδιος ο Γ. Παπανδρέου ένα χρόνο νωρίτερα λόγω της εκτέλεσης του σχεδίου βίας-νοθείας «Περικλής» στις εκλογές του 1961.
Κεντρικό ρόλο στη σκευωρία έπαιξαν οι κυβερνήσεις της αποστασίας, επίδοξοι αρχηγοί της Ένωσης Κέντρου και προσωπικά ο Κων. Μητσοτάκης. Οικογενειακή επίσκεψη στο Καστρί.
Για τον ΑΣΠΙΔΑ ο Σίμος κατέληγε ότι «πράγματι απεδείχθη ότι εγένετο κίνησις ιδρύσεως υπό ομάδος αξιωματικών με τον ιδιοτελή σκοπόν την εξυπηρέτσιν ατομικών συμφερόντων… Δεν απεδείχθη ότι αύτη είχε πολιτικάς επιδιώξεις ή σύνδεσμόν τινα με πολιτικά πρόσωπα…» Πρότεινε να παραπεμφθούν στο ανακριτικό συμβούλιο οι «πρωτοστατήσαντες» (Μπουλούκος και άλλοι τρεις). Επιπλέον, να ελεγχθούν πειθαρχικά άλλοι έξι…
– Πριν και μετά το πόρισμα Σίμου οι κυβερνητικές εφημερίδες αποκάλυπταν τους άμεσους στόχους της σκευωρίας (εκκαθάριση του στρατού από αντιμοναρχικούς – δημοκρατικούς). Ζητούσαν επίμονα την απομάκρυνση του Γεννηματά λόγω και της άμεσης συμμετοχής του στην εφαρμογή του «Περικλή». Ο Τύπος της Δεξιάς και η ΕΡΕ παρουσίαζαν πια ως αρχηγό του ΑΣΠΙΔΑ τον Α. Παπανδρέου…
Φουλ επίθεση από Κων. Μητσοτάκη, Πάνο Κόκκα
Ο Κων. Μητσοτάκης παρενέβη μέσω της «Ελευθερίας» του Πάνου Κόκκα που έπαιξε βασικό ρόλο στη σκευωρία. «Επίσκεψη συγγνώμης» τον Οκτώβριο του 1965 στον Μακάριο τον οποίο είχε αποκαλέσει «πόρνη της Μεσογείου».
– Αναπάντεχα, για τους αγνοούντες τα παιχνίδια εξουσίας, στη συνωμοσιολογία παρεμβαίνει και ο Κων. Μητσοτάκης μέσω του εκδότη-δημοσιογράφου της κεντρώας εφημερίδας «Ελευθερία» Πάνου Κόκκα. Ενισχύει τις υπονομευτικές κινήσεις της Δεξιάς και των χουντικών. Αρχίζοντας από τα τέλη Μαΐου καταγγέλλει τον Ανδρέα ότι επιδίωξε να στήσει «μικρομάγαζον» στον στρατό και ως τον «κακό δαίμονα» της Ένωσης Κέντρου. Η ανάμειξη Μητσοτάκη με τη «δεξιά του χειρ» φαίνεται ότι ήταν διαρκής, με τον ένα ή άλλον τρόπο. Κάνοντας ένα χρονικό άλμα, ας σημειωθεί ότι το 2006 ο έκπτωτος Κωνσταντίνος αποκάλυψε ότι στις περίφημες βασιλικές επιστολές προς τον Γ. Παπανδρέου, που οδήγησαν στο ιουλιανό πραξικόπημα του 1965, είχε συμβάλει και ο Κόκκας!
– Στη βασιλική αυλή του νεαρού Κωνσταντίνου έχουν «δέσει κόμπο» για τον ΑΣΠΙΔΑ ότι «πρόκειται περί μεγάλης οργανώσεως, ήτις αποβλέπει εις την εκθρόνησιν του βασιλέως, την ανατροπή του καθεστώτος και την επιβολήν δικτατορίας (υπάρχει σχετικό και δεύτερο μυστικό υπόμνημα Γρίβα αποκλειστικά προς τον θρόνο). Προφητικό καθόλα, αλλά με άλλους πρωταγωνιστές και τη βασιλική βούλα…
– Προτού ο Γαρουφαλιάς διαγραφεί από την ΕΚ και ο Γ. Παπανδρέου θελήσει ν’ αναλάβει το υπουργείο Άμυνας ανατέθηκε συμπληρωματική έρευνα για τον ΑΣΠΙΔΑ, κατά βασιλική απαίτηση στον αντισυνταγματάρχη Λαγάνη, μέλος του ΙΔΕΑ-ΕΕΝΑ. Είναι αυτός που κατασκευάζει το κατηγορητήριο. Προς τα τέλη Ιουνίου προφυλακίστηκαν οι Μπουλούκος και άλλοι δυο «ασπιδίτες» λοχαγοί. Τότε ακριβώς ολοκληρωνόταν και η διερεύνηση του σχεδίου «Περικλής».
Η δεύτερη φάση της κυρίως σκευωρίας, όπως θα φτάσει στο στρατοδικείο με τη σφραγίδα Λαγάνη, αρχίζει μετά το ιουλιανό πραξικόπημα και την κυβέρνηση των αποστατών. Πρώτος και καλύτερος ο νέος πρωθυπουργός Νόβας δηλώνει ότι ο Παπανδρέου ήθελε να αναλάβει το υπουργείο Άμυνας για να κουκουλώσει την υπόθεση.
Ο Α. Παπανδρέου, τότε και στο μέλλον, αρνούνταν κατηγορηματικά ότι είχε σχέση. Ο Μπουλούκος, πραγματικά, τον είχε επισκεφτεί ζητώντας ρουσφέτι. Για την ακρίβεια ζητούσε «ελευθέρας» να πηγαινοέρχεται από την Κύπρο για να βλέπει φιλενάδα του στην Αθήνα! («Η δημοκρατία στο απόσπασμα»).
Ο Μπουλούκος και άλλοι «ασπιδίτες» απευθύνθηκαν για πολιτική κάλυψη στον Ανδρέα και σε άλλους κεντρώους ηγετικούς παράγοντες (και στον Κων. Μητσοτάκη). Φαίνεται ότι δεν βρήκαν ανταπόκριση.
«Η ρυπαρά οργάνωσις είχε στόχον τον Βασιλέα»
Παραμένει, όμως, κάπως θολή η εικόνα για μια κάποια ανάμειξή του Ανδρέα στον ΑΣΠΙΔΑ. Ξεκάθαρο είναι το γεγονός ότι είχε ενοχλήσει σφοδρά τους επίδοξους διαδόχους του πατέρα του στην ΕΚ, με πρώτο και σοβαρότερο τον φιλόδοξο Μητσοτάκη. Επίσης τους Αμερικανούς, εκφράζοντας τις επιφυλάξεις του για το ΝΑΤΟ, διακόπτοντας τη μετάδοση της «Φωνής της Αμερικής» και επιχειρώντας περιορισμό του ελέγχου της CIA στην ΚΥΠ. Θεωρούνταν άμεση και σοβαρή απειλή για το παλάτι και συνολικά το βασιλικό κατεστημένο. Σύμφωνα με το βούλευμα «η ρυπαρά και αδίστακτος οργάνωσις» είχε «πρώτον στόχον τον Βασιλέα»… Ενώ ο Γρίβας τον έβλεπε ως αντίπαλό του, εξαιτίας της ένθερμης παπανδρεϊκής υποστήριξης προς τον Μακάριο και τις θέσεις του για το Κυπριακό.
Τέλος και βασικό απέναντί του, στην ΕΚ, όλες τις δημοκρατικές δυνάμεις και βεβαίως την Αριστερά (ΕΔΑ και ΚΚΕ) βρέθηκε σύσσωμο το παραστρατιωτικό κύκλωμα για να εμποδίσει τις αποκαλύψεις και να προχωρήσει απρόσκοπτα στην προώθηση – υλοποίηση των σχεδιασμών του για χουντικό πραξικόπημα. Η δίκη του ΑΣΠΙΔΑ διεξαγόταν την ίδια περίοδο με τη δίκη για τη δολοφονία του Λαμπράκη και όπως προαναφέρθηκε την αποκάλυψη του «Περικλή». Έπεσε πάνω τους η σκιά της. Άρχισε στις 14 Νοεμβρίου 1966 και τελείωσε στις 16 Μαρτίου 1967 (μεσολάβησαν μόλις 45 μέρες από τότε για να επιβληθεί η δικτατορία του δικτύου ΙΔΕΑ-ΕΕΝΑ).
Πρόεδρος του στρατοδικείου ο αρεοπαγίτης Θεοδ. Καμπέρης (έφεδρος στη θητεία του!), κατ’ απονομή αντιστράτηγος για να μπορέσει να προεδρεύσει(!) και επί χούντας πρόεδρος του Αρείου Πάγου. Μέλη οι υποστράτηγοι Γ. Χατζής, Α. Ζαλοχώρης (μέλος της ΕΕΝΑ, που πανηγύριζε για τη δολοφονία του Λαμπράκη), Ε. Κεχαγιάς και ο ταξίαρχος Πολίτης. Οι στρατοδίκες χρειάστηκαν 100 συνεδριάσεις. για να ανακοινώσουν προαποφασισμένες ποινές (18 έως 13 χρόνια για τους οχτώ «πρωτεργάτες» και μικρότερες για τους άλλους «ενόχους»).
Ως άκρως επικίνδυνοι μεταφέρονταν στην αίθουσα του Πρωτοδικείου οι κατηγορούμενοι, μετά την πολύμηνη βασανιστική κράτησή τους στις φυλακές. Με «φρούριο» έμοιαζε το δικαστήριο. Την εικόνα συμπλήρωνε η αστυνομοκρατία στα πέριξ. Όπως και το μαγνητόφωνο της ΚΥΠ κρυμμένο κάτω από την έδρα («προδόθηκε» από τα παράσιτα)!
Ο Καμπέρης καθοδήγησε απροκάλυπτα τους μάρτυρες κατηγορίας. Απαγόρευσε κάπου 600 ερωτήσεις υπεράσπισης – κατηγορουμένων. Τιμωρούσε κατηγορούμενους όταν μιλούσαν μεταξύ τους με… ορθοστασία στην άκρη της αίθουσας! Δεκάδες μίνι δίκες και καταδίκες έγιναν κατά την εξέλιξη της υπόθεσης για παραπτώματα των συνηγόρων υπεράσπισης, όσο ήταν παρούσα (η δημόσια διαδικασία είχε διακοπεί περίπου έναν μήνα).
Βασιλικός επίτροπος ήταν συνταγματάρχης Ηλ. Παπαπούλος (αργότερα κυβερνητικό στέλεχος της χούντας, αποστρατευμένος με τον ανώτερο ιεραρχικό βαθμό). Για την ποιότητα της αγόρευσής του αρκεί η αναφορά σ’ ένα ουσιώδες και σε μερικές λεπτομέρειες:
– Υποστήριζε ότι σε παρόμοιες υποθέσεις αρκούν «οι απλές ενδείξεις» για να την ενοχή όσων βρίσκονταν στο εδώλιο!
Ύποπτα τα μαλλιά των γυναικών των κατηγορουμένων
– Το χρώμα μαλλιών συζύγων κατηγορουμένων… προδίκαζε ότι αυτοί ήταν συνωμότες!
– «Ένδειξη ενοχής» ήταν η ανάγνωση δημοκρατικών – κεντροαριστερών εφημερίδων!
– Κατακεραύνωνε όσους χρησιμοποιούσαν τον όρο «εμφύλιος πόλεμος» και όχι «συμμοριτοπόλεμος».
Η θεωρία του, πλέκοντας το εγκώμιο Γαρουφαλιά και Γεννηματά, ήταν πως όσο αυτοί βρίσκονταν στο υπουργείο Αμύνης και στην αρχηγία του στρατού, ο Παπανδρέου δεν θα «επετύγχανε την κομματικοποίηση του στρατού». Όταν «έχασε το παιχνίδι δημιουργήθηκε ο ΑΣΠΙΔΑ»!
Όσο για τους ισχυρισμούς των κατηγορουμένων περί χούντας «πλάθουν με τη φαντασία τους» ιστορίες για «τον ανύπαρκτο ΙΔΕΑ» που θα κάνει πραξικόπημα» για να καλύψουν τη δική τους δράση.
Από τις καταθέσεις πολλών μαρτύρων στην πολύκροτη δίκη προκύπτει σαφώς το μένος κατά της ΕΚ, του συνόλου των δημοκρατικών δυνάμεων και ο πρωτόγονος αντικομμουνισμός, με προεξάρχοντες τους αόρατους ΙΔΕΑ –ΕΕΝΑ, την Αυλή, τους αρχηγούς του ΓΕΣ (Γεννηματάς και διάδοχος ο κατοπινός αντιπρόεδρος στην κυβέρνηση της χούντας Γρ. Σπαντιδάκης).
Σ’ ένα μικρό ενδεικτικό απάνθισμα παρακάτω περισσεύουν οι ψευδολογίες και τα «μαργαριτάρια» των κατηγόρων.
Ο στρατηγός Γρίβας, καταθέτοντας, χαρακτήρισε τον ΑΣΠΙΔΑ ως συνωμοσία «αντιστρατιωτική, αντικαθεστωτική και επαναστατική». Υποτίθεται ότι όλα άρχισαν μετά την επίσκεψη του Α. Παπανδρέου στην Κύπρο, «διεσαλεύθη η πειθαρχία στο στράτευμα». Όταν πληροφορήθηκε τη δραστηριότητα του Μπουλούκου για τη μύηση αξιωματικών στον ΑΣΠΙΔΑ τον επέπληξε «πατρικώς» (!), αλλά δέχτηκε «αυθάδη» απάντηση.
Διέταξε να γίνει έρευνα από τον επιτελάρχη του και συντάχθηκε σχετικό πόρισμα:
«– Από της αφίξεώς του ο λοχαγός Μπουλούκος εις Κύπρον προέβη εις την σύστασιν της οργανώσεως.
– Άγνωστον είναι αν μετεφυτεύθη εξ Ελλάδος η οργάνωσις. Κατά τον Μπουλούκον και τους δυο αξιωματικούς που εμύησεν, η απάντησις είναι καταφατική (μεταφυτεύτηκε δηλαδή από την Ελλάδα).
– Αρχηγός της οργανώσεως δεν ανευρέθη. Ανώτεροι αξιωματική της οργανώσεως κατέχουν επικαίρους θέσεις.
– Δεν εξηκριβώθη εάν ο Μπουλούκος δρα αυτοβούλως και εάν είναι αναμειγμένα πολιτικά πρόσωπα. Πάντως ο Μπουλούκος προβάλλει τον Α. Παπανδρέου.
– 33 αξιωματικοί φέρονται αναμειγμένοι…»
Για τον Μπουλούκο προτείνεται η επιστροφή του στην Ελλάδα και κάποια ποινή. Για τους άλλους απλές συστάσεις.
Το δικαστήριο απαγόρευσε την κατ’ αντιπαράσταση εξέταση του Γρίβα με τον Μπουλούκο. Ο στρατηγός δεν απάντησε ή επαναλάμβανε ένα ξερό «όχι» στις πολλές και επανειλημμένες ερωτήσεις της υπεράσπισης για κρίσιμα σχετικά και γενικότερα ερωτήματα της υπεράσπισης και των κατηγορουμένων.
Στην πενθήμερη κατάθεσή του, όπως σημειώνεται εύστοχα, ο Γρίβας-Διγενής εμφανίστηκε με τη μεγαλοπρέπεια ενός Μ. Ναπολέοντα, που γυρίζει νικητής από τη μάχη του Αούστερλιτς…
Γαρουφαλιάς. Φαντασία Μινχάουζεν
Ο Γαρουφαλιάς εμφανίστηκε περίπου ως «σωτήρ της Ελλάδος». Απέτρεψε πραξικόπημα, που θα εκδηλωνόταν στις 15 Ιουλίου. «Οργανωμένον σχέδιον ταραχών» και «εφιαλτικήν νύκτα», λαμβάνοντας «σωτήρια μέτρα τάξεως». Έτσι, ο «σεισμός απεσοβήθη». Τις πηγές του δεν καταδέχτηκε να κατονομάσει, παρά τις επίμονες ερωτήσεις. Είπε, όμως, πως αν τις αποκάλυπτε, θα προκαλούνταν «σεισμός»!
Έριξε και μια «βόμβα», παρουσιάζοντας ένα σχέδιο (ΕΛΙΚΟΝ το βάφτισε). Με αυτό υποτίθεται ότι η κυβέρνηση Παπανδρέου σχεδίαζε την «κατάληψη και τον έλεγχο του στρατεύματος». Το περιβόητο σχέδιο ήταν απλώς ένα υπόμνημα που είχαν υποβάλει στον πρωθυπουργό μερικοί αξιωματικοί για τη δράση του ΙΔΕΑ-ΕΕΝΑ. Της ομάδας δηλαδή που θα επιβάλει τη δικτατορία του 1967.
Εκείνες οι εύλογες επισημάνσεις των δημοκρατικών, προφανώς, συντακτών του σημειώματος αγνοήθηκαν από την κυβέρνηση της ΕΚ και μπήκαν στο συρτάρι του Γαρουφαλιά, στον οποίο είχε παραδώσει το σημείωμα ο πρωθυπουργός. Παρουσιάστηκε μόνο κατά τη δίκη για να συνεισφέρει «τεκμήρια» στη σκευωρία ΑΣΠΙΔΑ.
«Τον Ιούνιο του 1964 –κατέθεσε ο Γαρουφαλιάς– συνέβη ένα γεγονός απίστευτον. Ο πρωθυπουργός μού διεβίβασε την μελέτην ομάδος αξιωματικών. Ήτο πλήρες σχέδιον καταλήψεως και ελέγχου του Στρατού… Ο Παπανδρέου αντί να αρνηθή την έκθεσιν, την παρέλαβεν και την διεβίβασεν εις εμέ προς μελέτην. Ούτω έδωσε την εντύπωσιν ότι υιοθετεί τας απόψεις αυτάς… Οι συντάκται είναι οι αρχηγοί του ΑΣΠΙΔΑ. Αυτοί έπρεπε να κάθωνται στα εδώλια σήμερα. Οι λοχαγοί είναι οι τέταρτοι τροχοί της αμάξης…»
Το ερώτημα γιατί το «τρομερό σχέδιο» καταχωνιάστηκε στο αρχείο έμεινε αναπάντητο. Ενώ ο Γαρουφαλιάς δεν ασχολήθηκε μαζί του ούτε το γνωστοποίησε κάπου για… λόγους τακτικής, όπως είπε. Οκτώ καταθέσεις είχε δώσει κατά την προανάκριση, αλλά δεν αναφέρθηκε σε αυτό, επειδή «θα εδημιουργείτο σάλος εις το στράτευμα».
Τι Επιτελικόν, τι ΕΛΙΚΟΝ
Ανεκδοτολογικά, πάντως, ας αναφερθεί ότι το σημείωμα των δημοκρατικών αξιωματικών έφερε τον τίτλο «Επιτελικόν Σχέδιον». Διαγράφηκε η πρόθεση και έμεινε το ΕΛΙΚΟΝ!
Για την πολιτική αρχηγία του ΑΣΠΙΔΑ δεν ανέφερε ονόματα, αλλά ήταν και σαφής: «Ο πολιτικός αρχηγός της συνομωσίας πρέπει να ήτο πρόσωπο αγαπητόν εις τον Γ. Παπανδρέου, ώστε ο τελευταίος να βάλη την καρδίαν υπεράνω της λογικής του και να οδηγήση την χώραν εις διχασμόν».
Για όσα έπραξε τότε και αργότερα, ιδρύοντας δεξιο-χουντικό κόμμα το 1974, «ανταμείφτηκε» με 1% των ψήφων έχοντας στο μεταξύ γίνει συνώνυμο της ανωμαλίας ο πρώην κουμπάρος του «Γέρου της Δημοκρατίας».
Ο αρχηγός του στρατού Ιω. Γεννηματάς (προκάτοχος του Γ. Σπαντιδάκη), όπως άλλωστε και ο Γαρουφαλιάς, κατέθεσε ότι ο ΑΣΠΙΔΑ «εξεπορεύθη» από την ΚΥΠ. Στην ερώτηση αν είναι δυνατόν μια «συνωμοσία ν’ αναπτυχθή εν αγνοία του στρατηγού –διοικητού του Σώματος Στρατού», όπως ήταν τότε ο ίδιος, έδωσε μια μάλλον μνημειώδη απάντηση: «Ο στρατηγός έχει διαφόρους περισπασμούς και δυνατόν να του διαφύγη μία τοιαύτη υπόθεσις…»
«Προδοσία σε νησίδα του Έβρου»
Κατά τ’ άλλα ο Γενηματάς είχε πληροφορηθεί για τη συνωμοσία από τον Μάρτιο, αλλά τέλος Μαΐου του 1965 ενημέρωσε την ΚΥΠ! Προσπάθησε, μάλιστα, να εμπλέξει στον ΑΣΠΙΔΑ και άλλους στρατηγούς, μη παραλείποντας να κινδυνολογήσει και με τις ελληνοτουρκικές εντάσεις στον Έβρο. Έτσι, κατηγόρησε τον αντιστράτηγο Κων. Τσολάκα, διοικητή του Γ΄ Σώματος Στρατού, ότι δεν «εκδίωξε» από τη νησίδα του Έβρου τους Τούρκους. Και προδότες και εθνικοί μειοδότες οι ενεχόμενοι ή ανεχόμενοι τον ΑΣΠΙΔΑ!
Η κατάθεση του Ν. Φαρμάκη, βουλευτή της ΕΡΕ, πρώην μέλους της οργάνωσης «Χ» του Γρίβα μεταξύ των άλλων πολλών, επιφανούς μέλους της αθηναϊκής ελίτ, ακροδεξιού – χουντικού και άλλα συναφή αργότερα, δίνει όλο το… μεγαλείο της δίκης. «Ήταν τόσο αστεία, ώστε προκαλούσε τον γέλωτα συνηγόρων, κατηγορουμένων και ακροατηρίου και σε αυτό το επιλεγμένο δικαστήριο φαινόταν κάποια διάχυτη θυμηδία, που την μεγάλωναν πιο πολύ οι χειρονομίες δίκην δικηγορικών αγορεύσεων, οι εμφάσεις και η προσπάθεια εντυπωσιασμού. Κουνώντας τα χέρια του γυάλιζαν δαχτυλίδια και βραχιόλια-ταυτότητες που λες και έκανε διαφήμιση χρυσαφικών σε σχετική ανάλογη έκθεσι…» (Δ. Χονδροκούκη: «Ο Γολγοθάς της Δημοκρατίας»).
Η ουσία πάντως είναι ότι μετέφερε καταθέτοντας τον πυρήνα του κατηγορητηρίου για τον ΑΣΠΙΔΑ: «Τον συγκρότησαν εις την Κύπρον λοχαγοί μ’ επικεφαλής τον Μπουλούκον, τον οποίο εγνώρισα βραδύτερον και μου απεκάλυψεν, ότι εις την οργάνωσις αυτήν είχαν μυηθή περί τους 200 λοχαγούς, οι οποίοι είχαν πιάσει πόστα στο Στράτευμα. Γνωρίζομεν δε πάντες ότι τον Στρατόν τον ελέγχουν στην ουσία οι λοχαγοί… Επέλεξαν αρχηγόν τους τον Ανδρέαν Παπανδρέου, παρ’ ότι ούτος δεν είχε ποτέ μετάσχει εις την εθνικής ζωήν του τόπου…
Οι σκοποί της οργανώσεως να ήταν:
- Έξοδος της Ελλάδος εκ του ΝΑΤΟ
- Εκθρόνησις του Βασιλέως
- Δημιουργία πολιτεύματος αναλόγου προς τα τοιαύτα Τίτο, Νάσερ…
Ο Γ. Παπανδρέου ηθέλησε να αναλάβη το υπουργείον Εθνικής Αμύνης διά να συγκαλύψη την υπόθεσιν…
Από άλλας πηγάς είχα πληροφορηθή ότι οι δημοκρατικοί αξιωματικοί είχαν συμπήξει ομάδα διά αντιμετώπισιν ενδεχομένου πραξικοπήματος αξιωματικών της Δεξιάς. Ξεύρω, όμως, τι σημαίνει οργάνωσις και δημοκρατία που απαγγέλλονται. Σημαίνει αριστεροφιλία. Μπορεί κανείς να φαντασθή τι καταστροφή θα επέρχετο με μίαν τοιαύτην τάσιν…»
Όλα αυτά συνοδεύτηκαν από λογύδριο περί εθνικοφροσύνης, πατριωτισμού και εθνικών πεπρωμένων.
Ο Σαμψών διαψεύδεται και γρονθοκοπεί
Ο «ήρωας» Νικόλαος Σαμψών (Νίκος Γεωργιάδης), με το σκοτεινό παρελθόν (μάλλον πράκτορας της CIA από το 1960) και το ακόμη σκοτεινότερο μέλλον («πρόεδρος» της Κύπρου μετά το χουντικό πραξικόπημα του 1974 κατά του Μακαρίου) συναγωνίστηκε σε ψεύδη-ασυναρτησίες τον Φαρμάκη. Το επικαλέστηκε για το… αληθές της μαρτυρίας του, όπως επίσης τον «θεωρητικό» της χούντας και εκδότη του «Ελεύθερου Κόσμου» Σάββα Κωνσταντόπουλο.
Πάνω: Ο Γρίβας καταθέτει. Το στρατοδικείο απαγόρευσε την κατ’ αντιπαράσταση εξέτασή του με τον Μπουλούκο. Κάτω: Ο Νικόλαος Σαμψών –επίδοξος δολοφόνος του Μακάριου και «πρόεδρος» της Κύπρου μετά το πραξικόπημα– ήταν ένας… αξιόπιστος μάρτυρας στη δίκη του ΑΣΠΙΔΑ.
Οι στρατοδίκες παρέκαμψαν το γεγονός ότι η κατάθεσή του προς τον Λαγάνη στην Αθήνα έγινε ενώ ο ίδιος βρισκόταν στην Κύπρο. Σε λαθάκι στην ημερομηνία απέδωσε τη «μαγειρεμένη» μαρτυρία του ο Καμπέρης….
Είχε προαναγγελθεί από τον δεξιό Τύπο ως ένας από «τους σοβαρότερους μάρτυρες κατηγορίας». Σύμφωνα, όμως, με τις περιγραφές της εποχής εμφανίστηκε «ως άλλος Τζέιμς Μποντ. Αναφέρθηκε σε παρακολουθήσεις, στριμώγματα σε σκοτεινές γωνίες, τηλεφωνήματα, ύποπτα λόγια…» Δεκατέσσερα ψέματά του καταμέτρησε η υπεράσπιση. Σε μια από τις αποκαλύψεις αυτές ο Σαμψών δεν δίστασε να κινηθεί για να γρονθοκοπήσει συνήγορο.
Ο ακροδεξιός εκδότης των εφημερίδων «Μάχη» και «Θάρρος», με τις γεμάτες τσέπες από ελληνικά μυστικά κονδύλια, δασκαλεμένος για πτυχές της σκευωρίας, που χρειαζόταν κάποια μαρτυρία «αποκάλυψε»:
– Ο Μπουλούκος τού είπε ότι «η Ελλάς υποφέρει διότι είναι δεμένη στο άρμα των Αμερικανών… Πρέπει να βοηθήσεις (ο Σαμψών!) να φτιάξωμεν μια Ελλάδα σοσιαλιστική…».
– Ρώτησε «ποιος ενσαρκώνει αυτά τα ιδεώδη και (ο Μπουλούκος) απήντησε: Ο Ανδρέας Παπανδρέου. Ενέπλεξε και τον Τσιριμώκο στην αρχηγία του ΑΣΠΙΔΑ, αλλά μετά ανακάλεσε και τον καταχώρησε στους «πατριώτες». Παρά το… βεβαρημένο παρελθόν του τελευταίου με τη συμμετοχή στο ΕΑΜ για το οποίο τον κατακεραύνωνε με τα γραπτά του.
Θεοφιλογιαννάκος. Κατήγορος ο αρχιβασανιστής
«Καραμπινάτη ψευδορκία» αποκαλύφτηκε στη δίκη ότι ήταν και η κατάθεση του Θεόδ. Θεοφιλογιαννάκου. Μια «προθέρμανση» για τη συμμετοχή του στο πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967, όπως άλλωστε και των όλων των στρατιωτικών μαρτύρων κατηγορίας, οι οποίοι διακρίθηκαν αργότερα στη χουντική εφταετία.
Δείγματα, πάντως, είχε δώσει τότε και νωρίτερα ο Θεοφιλογιαννάκος ότι απείχε ένα μικρό βήμα από την ανάδειξή του σε αρχιβασανιστή της δικτατορίας στο ΕΑΤ-ΕΣΑ.
Στις αρχικές καταθέσεις του είχε… ξεχάσει ν’ αναφέρει τον πολιτικό αρχηγό του ΑΣΠΙΔΑ ή μιλούσε για συναρχηγία Ηλ. Τσιριμώκου και Α. Παπανδρέου. Στο στρατοδικείο άλλαξε και ανέφερε ότι «ο Μπουλούκος του είπεν ότι η αρχηγία θ’ ανατεθή εις τον δεύτερον …»
Θυμηδία προκάλεσε και η κατηγορία του ότι αξιωματικοί ήταν κομμουνιστές επειδή διάβαζαν την εφημερίδα «Τα Νέα» και υποστήριζαν τον Α. Παπανδρέου. Όσο για τον κομμουνισμό η ιδέα του (και πρακτική του στην ανατριχιαστική σταδιοδρομία του) ήταν πως έμαθε «ότι ένας είναι ο εχθρός: ο κομμουνισμός και οι συνοδοιπόροι του! Ο κομμουνιστής είναι ένα τομάρι που δεν σκέπτεται την πατρίδα…»
Πετρίχος: Μα το έγραψε ο «Ελληνικός Βορράς»
Ο λοχαγός Σκλαβενίτης κατέθεσε ότι, ενώ συνυπηρετούσαν στην Κύπρο, «ο Μπουλούκος τον μύησε στον ΑΣΠΙΔΑ, εκτελών διαταγήν του στρατηγού Γρίβα». Επιτομή της εγκυρότητας και ποιότητας των στρατιωτικών μαρτύρων κατηγορίας αποτελεί η κατάθεση του λοχαγού Πεζικού Ν. Πετρίχου. Είναι και απολαυστική: «Πήγαινα στο γραφείο του Συνταγματάρχη (Χονδροκούκη) και υπόγραφε διάφορα χαρτιά. Όταν πήγαινα έβλεπα πολλούς αξιωματικούς στο γραφείο του να συζητούν μ’ αυτόν ύποπτα, γιατί μόλις έμπαινα σταματούσαν…
Πολλές φορές έτυχε να πάω στο σπίτι του και είδα φωτογραφίες του Γ. Παπανδρέου. Είδα τη γυναίκα του και τη γυναίκα του ταγματάρχου Αναγνωστοπούλου μέσα στο σπίτι του κ. Χονδροκούκη να κλαίνε όταν παραιτήθηκε ο Παπανδρέου την 15ην Ιουλίου. Ξέχασα να σας αναφέρω ότι όταν πήγαινα στο γραφείο του Συνταγματάρχη έβλεπα στο γραφείο του επάνω εφημερίδες συνοδοιποριακές “ΒΗΜΑ”, “ΝΕΑ”, “ΑΘΗΝΑΙΚΗ”, μάλιστα πολλές φορές ο Χονδροκούκης τις κρατούσε και στο χέρι επιδεικτικά όταν έφευγε από το στρατηγείο και πήγαινε στο σπίτι του, που απείχε 300-500 μέτρα. Πολλές φορές έλεγε ότι όταν οι δεξιοί κάνουν κίνημα θα σπάσουν τα μούτρα τους. Έχει πολλές φιλίες με τον Σωματάρχη (Τσολάκας) και αρκετές φορές πάει στο γραφείο του και κάθεται με τις ώρες…
– Ερώτησις: Ξέρεις τίποτα συγκεκριμένο περί ΑΣΠΙΔΑ;
– Απάντησις: Τότε δεν ήξευρα τίποτε. Τώρα όμως τα συνδυάζω όλα τα πιο πάνω με αυτά που διαβάζω στις εφημερίδες και νομίζω πως έχουν σχέσιν με τον ΑΣΠΙΔΑ και μάλιστα ότι ο Χονδροκούκης ήταν αρχηγός στην Μακεδονία.
– Πρόεδρος: Πώς το εξάγετε αυτό;
– Απάντησις: Μα το έγραψε και ο “Ελληνικός Βορράς” (δεξιά εφημερίδα της Θεσσαλονίκης)…
Ο Πετρίχος, όπως και άλλοι μάρτυρες, είχαν καταθέσει κεκλεισμένων των θυρών, αφού από τις 26 Ιανουαρίου είχαν διακοπεί οι δημόσιες συνεδριάσεις για «λόγους δημοσίας τάξεως». Στην πραγματικότητα για να μην επιβεβαιώνεται στην κοινή γνώμη η όλη σκευωρία.
Μετά τον σάλο που προκλήθηκε από τη διακοπή (για δίκη Ιεράς Εξέτασης μίλησε ο Γ. Παπανδρέου) ξανάνοιξαν (αρχές Μαρτίου) οι πόρτες του στρατοδικείου. Κλήθηκαν τότε οι πολιτικοί αρχηγοί της ΕΡΕ και της ΕΚ για να καταθέσουν.
Σάλο, επίσης, προκάλεσε το αίτημα για άρση της βουλευτικής ασυλίας του Α. Παπανδρέου. Ο ίδιος εμφανίστηκε μια μέρα και στην αίθουσα του στρατοδικείου χαιρετώντας έναν-έναν τους κατηγορούμενους, προκαλώντας έτσι την «οργή» των συνωμοτών. Δήλωσε ότι δεν έχει αντίρρηση για την άρση, αλλά αυτή δεν έγινε τελικά δεκτή για συζήτηση στη Βουλή. Παρενθετικά, ας σημειωθεί εδώ ότι ασκήθηκε και δίωξη εναντίον του, όπως και άλλων πολιτικών προσώπων για τον ΑΣΠΙΔΑ. Η δίκη, όμως, των μη στρατιωτικών ουδέποτε έγινε, επειδή στο μεταξύ είχε επιβληθεί η δικτατορία.
Ο Π. Κανελλόπουλος, με την παρουσία του, νομιμοποίησε και τυπικά τη συμμετοχή του κόμματός του στη σκευωρία. Αν και απέφυγε να κατηγορήσει ευθέως πολιτικούς και στρατιωτικούς.
Ο Ανδρέας Παπανδρέου στον προθάλαμο του εισαγγελέα
Ο Γ. Παπανδρέου αρνήθηκε να παραστεί, εξαπολύοντας δριμύ κατηγορώ, με επιστολή που διαβάστηκε κατά τη διαδικασία από τους συνηγόρους υπεράσπιση. Με αυτή αποκαλύπτεται ο πυρήνας της υπόθεσης και εξαπόλυσε δριμύ κατηγορώ, καταγγέλλοντας και τους ψευδομάρτυρες του υποκόσμου.
Ο… αξιόπιστος μαστροπός κ. Λαλάκης
Τους τελευταίους προσωποποιεί ο Λαλάκης. Κατά κόσμο Χαράλαμπος Κανελλόπουλος (συνεπωνυμία με τον αρχηγό της ΕΡΕ). Πρόκειται για μαστροπό ιδιοκτήτη μπαρ-πορνείου στην οδό Πανεπιστημίου. Πολύ γνωστό «στέκι» του κέντρου της πρωτεύουσας.
Ο Λαλάκης θ’ αναφερθεί πολλές φορές κατά τη δίκη και, ως «υπόδειγμα» αναξιοπιστίας και ψευδολογίας. Ήταν προφυλακισμένος περιμένοντας τη δίκη του για μαστροπεία στις φυλακές Αβέρωφ. Όπως αποκαλύφτηκε του είχαν υποσχεθεί ότι θα αθωωθεί αν καταθέσει ό,τι υπαγόρευε ο Λαγάνης.
Οι σκευωροί χρειάζονταν κάποιοι στοιχείο για να «τεκμηριώσουν» την ενοχή του υποδιοικητή της ΚΥΠ Αλ. Παπατέρπου. Ο συνταγματάρχης ήταν «κόκκινο πανί» για τους παρακρατικούς μηχανισμούς. Εκτός των άλλων επειδή είχε συμβάλει ουσιαστικά στην αποκάλυψη του σχεδίου «Περικλής» κατά τις εκλογές βίας και νοθείας του 1961. Άλλωστε άξονας της σκευωρίας ήταν πως ο ΑΣΠΙΔΑ «ενηλικιώθηκε» στους κόλπους της ΚΥΠ.
Προφυλακίστηκε ως στρατιωτικός αρχηγός της οργάνωσης. Οδηγήθηκε στις φυλακές Αβέρωφ, όπου υποτίθεται έγινε «φίλος» με το Λαλάκη. Σε αυτόν εκμυστηρεύτηκε το ρόλο του στον ΑΣΠΙΔΑ! Έτσι, ο Λαλάκης… αναδείχτηκε σε ουσιώδη μάρτυρα εναντίον του Παπατέρπου! Και όπως είπε και ο στρατοδίκης-πρόεδρος, όλες οι μαρτυρίες έχουν την ίδια αξία!
Μια δήλωση άξια για να κλείσει το «απάνθισμα» με τις ψευδολογίες των μαρτύρων κατηγορίας στη σκευωρία…
* Ο Τάκης Κατσιμάρδος είναι δημοσιογράφος
** Αναδημοσιεύεται από το τεύχος #115 του HotDoc.History που κυκλοφόρησε στις 16 Οκτωβρίου 2022. Διατηρούνται οι ιδιότητες των προσώπων όπως είχαν την εποχή της δημοσίευσης