Ο μικρός μαγαζάτορας δεν είναι ο «καπιταλιστής»

Όταν ο «κακός εργαζόμενος» γίνεται ο εφιάλτης του μαγαζάτορα. Υπάρχει μια μεγάλη αλήθεια που ενοχλεί.

Στην Ελλάδα έχουμε μάθει να συζητάμε για τα δικαιώματα του εργαζομένου σαν να είναι αυτονόητο ότι απέναντί του βρίσκεται ένας πανίσχυρος εργοδότης με εκατομμύρια στην τράπεζα, δεκάδες υπαλλήλους, νομικό τμήμα, λογιστήριο και διευθυντές.

Μόνο που ο πραγματικός κόσμος δεν είναι πάντα έτσι.

Ο εργοδότης μπορεί να είναι ο άνθρωπος που ανοίγει στις 7 το πρωί το μαγαζί του και φεύγει στις 10 το βράδυ. Μπορεί να είναι ο ιδιοκτήτης ενός μικρού καφέ με δύο εργαζομένους.

Ο φούρναρης της γειτονιάς.

Ο ιδιοκτήτης ενός περιπτέρου.

Ο μικρός έμπορος.

Ο μηχανικός με ένα συνεργείο.

Ο επαγγελματίας που έβαλε τις οικονομίες μιας ζωής σε μια μικρή επιχείρηση και σήμερα δουλεύει περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον μέσα σε αυτήν.

Και ναι.

Και αυτός μπορεί να γίνει θύμα.

Γιατί κανείς δεν θέλει να το πει;

Η συζήτηση έχει γίνει τόσο μονόπλευρη, ώστε πολλές φορές οποιαδήποτε αναφορά σε προβληματική συμπεριφορά εργαζομένου αντιμετωπίζεται σχεδόν ως επίθεση στα εργασιακά δικαιώματα.

Μα ποιος είπε ότι είναι το ίδιο πράγμα;

Άλλο να διεκδικείς τον μισθό σου.

Άλλο να απαιτείς να τηρείται το ωράριό σου.

Άλλο να καταγγέλλεις παρανομίες.

Και άλλο να χρησιμοποιείς τη θέση σου μέσα σε μια μικρή επιχείρηση για να πιέζεις, να εκβιάζεις ή να παραλύεις τη λειτουργία της.

Το ένα λέγεται δικαίωμα. Το άλλο λέγεται κατάχρηση.

Και κατάχρηση μπορεί να υπάρξει και από τις δύο πλευρές.

Αυτό φαίνεται ότι δυσκολευόμαστε να το παραδεχτούμε.

Ο μικρός μαγαζάτορας δεν είναι ο «καπιταλιστής»

Ας τελειώνουμε κάποτε με αυτή την καρικατούρα.

Ο άνθρωπος που έχει ένα μαγαζί 50 τετραγωνικών και δουλεύει μαζί με δύο υπαλλήλους δεν είναι η πολυεθνική.

Δεν έχει τμήμα ανθρώπινου δυναμικού.

Δεν έχει δικηγόρους σε μόνιμη βάση.

Δεν έχει δεκάδες εργαζομένους για να καλύψουν ένα κενό.

Έχει τον εαυτό του.

Και αν ένας από τους δύο εργαζομένους δεν εμφανιστεί, μπορεί να χρειαστεί να κλείσει το μαγαζί ή να δουλέψει ο ίδιος διπλή βάρδια.

Αν ένας εργαζόμενος φύγει ξαφνικά, δεν υπάρχει κάποιος «αντικαταστάτης» που περιμένει στο συρτάρι.

Και αν ένας εργαζόμενος γνωρίζει ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο να βρεθεί αντικαταστάτης, μπορεί να αποκτήσει μια δύναμη που σε μια μικρή επιχείρηση γίνεται δυσανάλογη.

Εκεί αρχίζει το πρόβλημα.

Όταν το «δεν μπορείς να με διώξεις» γίνεται όπλο

Υπάρχει μια συμπεριφορά που όλοι γνωρίζουμε ότι υπάρχει, αλλά ελάχιστοι θέλουν να συζητήσουν.

Ο εργαζόμενος που ξέρει ότι ο εργοδότης δυσκολεύεται να τον αντικαταστήσει.

Ο εργαζόμενος που θεωρεί ότι μπορεί να κάνει ό,τι θέλει επειδή «δεν θα βρεις άλλον».

Ο εργαζόμενος που δημιουργεί συνεχώς προβλήματα στο πρόγραμμα.

Που αρνείται δουλειές οι οποίες αποτελούν μέρος της συμφωνίας του.

Που προκαλεί εντάσεις.

Που απουσιάζει συστηματικά.

Που μεταφέρει κάθε διαφωνία σε σύγκρουση.

Που χρησιμοποιεί την απειλή της παραίτησης ως μοχλό πίεσης.

Και σε ακραίες περιπτώσεις, που φτάνει σε πραγματικό εκβιασμό.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι οι εργαζόμενοι είναι έτσι.

Σημαίνει όμως ότι υπάρχουν και τέτοιοι εργαζόμενοι.

Και το να το λέμε δεν είναι επίθεση στην εργατική τάξη.

Είναι περιγραφή μιας πραγματικότητας.

Για τον μικρό επιχειρηματία, ένας άνθρωπος μπορεί να είναι ολόκληρη η επιχείρηση

Εδώ βρίσκεται η διαφορά.

Σε μια πολυεθνική, ένας προβληματικός εργαζόμενος είναι ένα πρόβλημα μέσα σε έναν μηχανισμό.

Σε ένα μικρό κατάστημα, μπορεί να είναι ολόκληρο το πρόβλημα.

Ένα κατάστημα με τρεις εργαζόμενους δεν μπορεί να λειτουργήσει σαν μια εταιρεία με τριακόσιους.

Αν ένας από τους τρεις δημιουργεί διαρκώς προβλήματα, το βάρος πέφτει στους άλλους δύο.

Και τελικά πέφτει στον ίδιο τον ιδιοκτήτη.

Ο οποίος θα καλύψει το κενό.

Θα κάνει υπερωρίες.

Θα χάσει ύπνο.

Θα πληρώσει περισσότερα.

Θα αγχωθεί περισσότερο.

Και στο τέλος μπορεί να ακούσει και το περίφημο:

«Αφού είσαι εργοδότης, εσύ φταις».

Όχι.

Δεν είναι τόσο απλό.

Η εργασιακή προστασία δεν μπορεί να σημαίνει εργασιακή ασυδοσία

Τα δικαιώματα του εργαζομένου πρέπει να προστατεύονται.

Αδιαπραγμάτευτα.

Αλλά ακριβώς επειδή τα δικαιώματα είναι σημαντικά, πρέπει να προστατεύεται και η έννοια της επαγγελματικής υποχρέωσης.

Ο εργαζόμενος έχει δικαιώματα.

Έχει όμως και ευθύνες.

Έχει συμφωνήσει να παρέχει εργασία.

Έχει υποχρέωση επαγγελματικής συμπεριφοράς.

Έχει υποχρέωση να σέβεται τους συναδέλφους του.

Έχει υποχρέωση να τηρεί τους κανόνες της επιχείρησης.

Και κυρίως, δεν έχει δικαίωμα να μετατρέπει τα εργασιακά του δικαιώματα σε άδεια για να κάνει ό,τι θέλει.

Γιατί τότε η προστασία γίνεται ασυδοσία.

Και κάτι ακόμη που ξεχνάμε

Ο μικρός εργοδότης δεν έχει απέναντί του μόνο τον εργαζόμενο.

Έχει την Εφορία.

Έχει τον ΕΦΚΑ.

Έχει το ενοίκιο.

Έχει το ρεύμα.

Έχει τις ασφαλιστικές υποχρεώσεις.

Έχει τον λογιστή.

Έχει τις προμήθειες.

Έχει τον ανταγωνισμό.

Έχει τις πλατφόρμες.

Έχει τους πελάτες.

Έχει τις υποχρεώσεις προς τις τράπεζες.

Και στο τέλος του μήνα πρέπει να μείνει κάτι και για τον ίδιο.

Αν μείνει.

Κι όμως, στη δημόσια συζήτηση πολλές φορές παρουσιάζεται ως ο «ισχυρός».

Ο άνθρωπος που μπορεί να χάσει την επιχείρηση που έχτισε σε δέκα ή είκοσι χρόνια αντιμετωπίζεται σαν να είναι ο μεγάλος δυνάστης του εργαζομένου.

Κάπου εδώ η πραγματικότητα έχει χάσει την επαφή της με την εικόνα.

Δεν είναι πόλεμος εργαζομένων εναντίον εργοδοτών

Και ίσως εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη παγίδα.

Γιατί η αγορά εργασίας δεν είναι πόλεμος.

Δεν μπορεί να είναι.

Ο καλός εργαζόμενος χρειάζεται καλό εργοδότη.

Και ο καλός εργοδότης χρειάζεται καλούς εργαζομένους.

Ο ένας χωρίς τον άλλον δεν υπάρχει.

Μια επιχείρηση που εκμεταλλεύεται τους εργαζομένους της αργά ή γρήγορα θα πληρώσει το τίμημα.

Αλλά και μια επιχείρηση στην οποία ο εργαζόμενος θεωρεί ότι μπορεί να εκμεταλλεύεται τον εργοδότη επειδή γνωρίζει ότι δύσκολα αντικαθίσταται, επίσης αργά ή γρήγορα θα καταρρεύσει.

Και όταν καταρρεύσει, δεν θα χαθεί μόνο το εισόδημα του εργοδότη.

Θα χαθούν και οι θέσεις εργασίας.

Να προστατεύσουμε και τον εργαζόμενο και τον μικρό εργοδότη

Ίσως λοιπόν ήρθε η ώρα να σταματήσουμε να φοβόμαστε να μιλήσουμε για ολόκληρη την εικόνα.

Ναι, υπάρχουν εργοδότες που εκμεταλλεύονται εργαζομένους.

Ναι, υπάρχουν εργαζόμενοι που υφίστανται πίεση, εκφοβισμό ή αυθαιρεσία.

Αλλά υπάρχουν και μικροί εργοδότες που πιέζονται, εκβιάζονται ή οδηγούνται στα όριά τους από προβληματικές συμπεριφορές εργαζομένων.

Και αυτοί έχουν δικαίωμα προστασίας.

Το κράτος δεν πρέπει να προστατεύει μόνο τη μία πλευρά.

Πρέπει να προστατεύει τη σωστή εργασιακή σχέση.

Με κανόνες.

Με ελέγχους.

Με πραγματικές διαδικασίες επίλυσης διαφορών.

Με προστασία από την εργοδοτική αυθαιρεσία.

Αλλά και με προστασία από την εργατική αυθαιρεσία.

Γιατί τελικά υπάρχει μια απλή αλήθεια που χάθηκε μέσα στις κραυγές:ο μικρός επιχειρηματίας δεν είναι απαραίτητα ο εχθρός του εργαζομένου.

Πολλές φορές είναι ο άνθρωπος που προσπαθεί μαζί του να κρατήσει μια επιχείρηση ζωντανή.

Και όταν μια μικρή επιχείρηση κλείνει, δεν χάνει μόνο ο «κακός εργοδότης».

Χάνουν όλοι.

Ο εργοδότης.

Ο εργαζόμενος.

Η οικογένεια.

Η γειτονιά.

Και τελικά η ίδια η οικονομία.

Ίσως λοιπόν, αντί να ψάχνουμε κάθε φορά ποιος είναι ο «κακός» και ποιος ο «καλός», να αρχίσουμε να απαιτούμε κάτι πολύ πιο δύσκολο: κανόνες που να προστατεύουν τον άνθρωπο που εργάζεται, αλλά και τον άνθρωπο που προσπαθεί να δημιουργήσει και να κρατήσει μια δουλειά όρθια.