Όταν ο θεατής μπαίνει σε ένα θέατρο βλέπει ρόλους, σκηνικά, φώτα, με λίγα λόγια έχει μπροστά του μια έτοιμη παράσταση. Αυτό που δεν βλέπει είναι οι πολύμηνες πρόβες, τα δεκάωρα πάνω στη σκηνή και τις ατέλειωτες ώρες μελέτης. Αυτό που δεν ξέρει είναι πως οι ηθοποιοί δεν έχουν συλλογική σύμβαση εργασίας, δεν πληρώνονται για τις πρόβες και δεν αποζημιώνονται όταν ο παραγωγός-επιχειρηματίας αποφασίζει να κατεβάσει την παράσταση γιατί δεν γίνεται «sold out».
Το 2012, όταν υπογράφηκε το δεύτερο και πιο σκληρό μνημόνιο της συγκυβέρνησης Σαμαρά-Βενιζέλου, οι συλλογικές συμβάσεις εργασίας πάγωσαν. Αυτό ισχύει για τους εργαζόμενους όλων των κλάδων. Δεκατρία χρόνια αργότερα και ενώ η ακρίβεια μαστίζει την κοινωνία, οι πλειστηριασμοί έχουν οδηγήσει τους πολίτες στην απόγνωση και τα νοικοκυριά αγωνίζονται να τα βγάλουν πέρα, η εργασιακή πραγματικότητα θυμίζει μεσαίωνα.
Οι ηθοποιοί, όπως κάθε εργαζόμενος, έχει να πληρώσει το ενοίκιό του, τα φροντιστήρια των παιδιών του, πρέπει να φάει και να έχει ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Απλά πράγματα που όμως δεν είναι δεδομένα μιας που η αγορά έχει επιβάλει -και με την ανοχή της πολιτείας- τους δικούς της κανόνες.
ΠΕΘ – ΕΝΘΕΠΑ
Αυτή τη στιγμή στο θέατρο υπάρχουν, μεταξύ άλλων, δύο μεγάλες εργοδοτικές ενώσεις. Πρόκειται για την Πανελλήνια Ένωση Θεάτρου (ΠΕΘ) και την Ένωση Θεατρικών Παραγωγών (ΕΝΘΕΠΑ). Δύο Ενώσεις που τα μέλη της, παραγωγοί και επιχειρηματίες, κατέχουν μερικές από τις μεγαλύτερες σκηνές της Αθήνας.
Οι διαπραγματεύσεις πέφτουν στο κενό
Λίγο πριν τα τέλη του 2024 το Σωματείο Ελλήνων Ηθοποιών ξεκίνησε έναν κύκλο συζητήσεων με τις δύο ενώσεις διεκδικώντας την υπογραφή της συλλογικής σύμβασης εργασίας η οποία θα εκκινούσε στα 1250 ευρώ βασικός μισθός από 5 έως 8 παραστάσεις, 65 ευρώ ημερομίσθιο από 1 έως 4 παραστάσεις και πληρωμένες πρόβες. Έπειτα από πολύμηνες διαπραγματεύσεις και ενώ όλα έδειχναν πως είχε επιτευχθεί ουσιαστική σύγκλιση και συμφωνία επί των βασικών όρων της νέας Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας, οι επιχειρηματίες επέλεξαν με διάφορα προσχήματα και καθυστερήσεις να μην προχωρήσουν στην υπογραφή της.
Το επιχείρημα που έριχναν στο τραπέζι οι επιχειρηματίες ήταν πως δεν μπορούν να υπογράψουν γιατί δεν αποτελούν νομικό πρόσωπο. Ως αντιπρόταση ήθελαν ο κάθε επιχειρηματίας-παραγωγός να διατηρεί το δικαίωμα να υπογράψει ξεχωριστή σύμβαση εργασίας. Αυτό σημαίνει πως ο κάθε εργοδότης θα μπορούσε να διαπραγματεύεται μόνος του με τον εργαζόμενο τους όρους της σύμβασής του.
Η πρόταση αντιμετωπίστηκε από το σωματείο ως εμπαιγμός ενός ολόκληρου κλάδου. Μιλώντας στο Documento ο πρόεδρος του ΣΕΗ, Νίκος Καραγεώργης εξήγησε: «Οι επιχειρηματίες νομίζουν πως μπορούν να μας κοροϊδέψουν. Στο προκαθορισμένο ραντεβού δεν παρουσιάστηκαν. Αντ’ αυτού έστειλαν επιστολή που είχε υπογραφεί από τέσσερις παραγωγούς της ΕΝΘΕΠΑ στην οποία αναφέρεται πως δεν έχουν νομική υπόσταση για να υπογράψουν συλλογική σύμβαση εργασίας. Κάτι που κάνουν όλα τα εργοδοτικά σωματεία αφού η Κυβέρνηση τους έχει αφήσει αυτό το παραθυράκι» και συνεχίζει: «Αυτό που θέλουν είναι να υπογραφεί επιχειρησιακή σύμβαση εργασίας που θα τους δίνει το δικαίωμα να εκβιάζουν τους εργαζόμενους και μάλιστα με ισχύ από τον Οκτώβριο του 2026. Εμείς ως σωματείο ζητάμε να υπογραφεί συλλογική σύμβαση εργασίας με βασικό μισθό στα 1250 ευρώ για να προστατευτούν όλοι οι εργαζόμενοι» λέει.
Δεύτερο αγκάθι στις διαπραγματεύσεις ήταν η πρόταση της ΠΕΘ να εισαχθεί για πρώτη φορά ο όρος «δόκιμος ηθοποιός». Ολοκληρώνοντας ένας ηθοποιός τις σπουδές του σε δραματική σχολή και για τρία χρόνια δεν θα έχει ίσα δικαιώματα με τους υπόλοιπους συναδέλφους και ούτε θα τον καλύπτει η συλλογική σύμβαση εργασίας.
Η απάντηση δεν άργησε έρθει με το ΣΕΗ να κάνει λόγο για εργαζόμενους δύο ταχυτήτων. Όπως επισήμανε ο πρόεδρος του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών: «Η ΠΕΘ έβγαλε νέα δεδομένα στο τραπέζι ζητώντας να υπάρξει κατηγορία «δόκιμος ηθοποιός» -κάτι που δεν υπήρχε ποτέ στον κλάδο μας- δημιουργώντας εργαζόμενους δύο ταχυτήτων. Από τη στιγμή που ένας ηθοποιός τελειώσει τη σχολή και έχει πτυχίο θεωρείται επαγγελματίας ηθοποιός. Ως σωματείο θέλουμε τον βασικό μισθό ακριβώς για να διασφαλιστεί ο νέος συνάδελφος και να μην τον εκμεταλλεύονται με αμοιβές ψίχουλα».
Η απεργία της 5ης Δεκεμβρίου
Οι αντιδράσεις των ηθοποιών κλιμακώθηκαν αποφασίζοντας απεργία την πρώτη Παρασκευή του Δεκεμβρίου. Έξω από το θέατρο Παλλάς, επί της Βουκουρεστίου, οι εργαζόμενοι στον χώρο των παραστατικών τεχνών έδωσαν ένα ηχηρό «παρών» με συμμετοχή κλειστών θεάτρων που ξεπερνούσε το 97%, ενώ προανήγγειλαν Έκτακτη Γενική Συνέλευση στις 18 Δεκεμβρίου.
Πως φτάσαμε στην απεργία της 27ης Δεκεμβρίου
Στη συνέντευξη Τύπου που πραγματοποιήθηκε την περασμένη Τρίτη στα γραφεία του ΣΕΗ, στην Κάνιγγος, το διοικητικό συμβούλιου αποφάσισε το Σάββατο 27 Δεκεμβρίου να μείνουν κλειστά τα θέατρα, κλιμακώνοντας τις κινητοποιήσεις τους. Παρουσία δημοσιογράφων ο πρόεδρος του ΣΕΗ έδωσε απάντηση στην ανακοίνωση της ΠΕΘ που κατηγόρησε το σωματείο για λαϊκισμό.
«Οι ηθοποιοί θέλουν τα θέατρα ανοιχτά. Κλειστά τα κρατάνε οι δυο μεγάλες εργοδοτικές ενώσεις του θεάτρου (ΠΕΘ και ΕΝΘΕΠΑ) με την αδιάλλακτη στάση τους κόντρα στις ανάγκες ενός ολόκληρου κλάδου» με αυτά τα λόγια ο Νίκος Καραγεώργης ξεκαθάρισε πως η απόφαση να κλείσουν τα θέατρα είναι επώδυνη για τους ηθοποιούς που εκτός ότι χάνουν μεροκάματα βρίσκονται και εκτός του ζωτικού εργασιακού τους χώρου. Συνεχίζοντας ο πρόεδρος κατέρριψε τους ισχυρισμούς των εργοδοτών περί νομικού προσώπου αποκαλύπτοντας πως την εποχή της πανδημίας υπέγραφαν ως Ενώσεις παίρνοντας επιδοτήσεις. Όπως ανέφερε: «Αυτά που λένε για νομικά πρόσωπα δεν ισχύουν. Μια χαρά υπέγραφαν ως ενώσεις όταν ήταν να πάρουν τις επιχορηγήσεις επί COVID-19 και μια χαρά υπογράφουν ως Ενώσεις ανακοινώσεις εναντίον του ΣΕΗ βάζοντας σφραγίδες. Συλλογική σύμβαση δεν μπορούν να υπογράψουν ως ένωση; Δεν πρόκειται να κάνουμε πίσω, θα το πάμε μέχρι τέλους» καταλήγει.
Ο λόγος στους ηθοποιούς – «Μας έχουν ρημάξει»
Ο γραμματέας του Σωματείου, Δημήτρης Φραγκιόγλου, υπογράμμισε: «Μόνο κάποιος που είναι στη δουλειά μπορεί να κατανοήσει τις δύσκολες συνθήκες που επικρατούν. Σε όλα τα επαγγέλματα, σε όλους τους χώρους εργασίας έχουν καταλυθεί τα εργασιακά δικαιώματα και για αυτό πρέπει να αγωνιστούμε ενωμένοι. Μην ξεχνάμε πως στη δική μας περίπτωση το επάγγελμά μας είναι εποχικό. Δεν παίρνουμε αυτούς τους μισθούς για δώδεκα μήνες. Έχουμε δικαίωμα και εμείς να ζήσουμε με αξιοπρέπεια.
Ο Χάρης Τζωρτζάκης, Γραμματέας Οπτικοακουτσικού του ΣΕΗ κατήγγειλε εργοδοτική τρομοκρατία. Όπως αποκάλυψε: «Οι παραγωγοί γυρνούν τα θέατρα ένα προς ένα απειλώντας τους ηθοποιούς ότι θα ακυρωθούν παραστάσεις, θα απολυθούν συνάδελφοι και πως δεν θα ξαναβρούν δουλειά. Ζούμε σε εποχή εργοδοτικής τρομοκρατίας. Λέγεται πως εμείς θέλουμε τα θέατρα κλειστά. Αυτό είναι ψέμα, οι εργαζόμενοι είμαστε οι πρώτοι που θέλουμε θέατρα ανοιχτά. Ο κλάδος είναι ρημαγμένος, δυστυχώς οι επιχειρηματίες δεν μας άφησαν άλλη επιλογή» και συνεχίζει για τις επιχορηγήσεις: «Η πολιτεία και το υπουργείο Πολιτισμού αν νοιαζόταν θα έλεγχε που δίνει επιχορηγήσεις; Θα κοιτούσε αν υπάρχουν νόμιμα συμβόλαια, αν πληρώνονται οι πρόβες και αν αποδίδονται τα ένσημα. Όχι να επιδοτεί αυτούς που έχουν τα μεγάλα θέατρα και δεν είναι εντάξει στις υποχρεώσεις τους» λέει.
Παίρνοντας τον λόγο η Σύμβουλος Ασφάλισης και Περίθαλψης, Μαρία Καρακίτσου περιέγραψε το κλίμα ανασφάλειας που υπάρχει στον χώρο: «Έχει σημασία για εμάς να καταλάβει το κοινό, που τόσα χρόνια μας στηρίζει, πως από το 2012 και μετά οι περισσότεροι ηθοποιοί δουλεύουμε ανασφάλιστοι. Μας κολλούν κάποια ένσημα –όχι όλα– και αυτό γιατί φοβούνται μην μπει μέσα το ΙΚΑ και τους γράψει. Στην ουσία δεν έχουμε πρόσβαση σε γιατρούς για εμάς και τα παιδιά μας, δεν παίρνουμε επίδομα ανεργίας και δεν πρόκειται να πάρουμε σύνταξη. Αυτή είναι η πραγματικότητα για τους ηθοποιούς μόλις σβήσουν τα φώτα και σωπάσει το χειροκρότημα. Σε κανέναν εργαζόμενο δεν αξίζει αυτό».
Η ΠΟΘΑ στο πλευρό του ΣΕΗ
Ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Θεάματος Ακροάματος (ΠΟΘΑ) παραβρέθηκε στη συνέντευξη Τύπου στηρίζοντας των αγώνα των ηθοποιών: «Τι περιμένουν και δεν υπογράφουν; Υποτίθεται πως τα κείμενα είναι συμφωνημένα. Πρέπει να καταλάβουν όλοι πως συλλογική σύμβαση εργασίας μπορεί να υπάρξει μόνο όταν θα υπογράψει η ένωση των εργοδοτών. Ως Ομοσπονδία Θεάματος Ακροάματος θα είμαστε στις 27 Δεκεμβρίου εκεί που θα πει το σωματείο υποστηρίζοντας τον αγώνα των ηθοποιών».
ΕΝΘΕΠΑ –Να υπογράψει και η ΕΜΚΕΘΙ– Κοινή συνέντευξη Τύπου
Επικοινωνήσαμε με τον πρόεδρο της ΕΝΘΕΠΑ, Διονύση Παναγιωτάκη, που τοποθετήθηκε επί του θέματος: «Το ΣΕΗ ζητάει κάτι που δεν μπορεί να γίνει. Σύμφωνα με τον νόμο Κεραμέως μια συλλογική σύμβαση εργασίας μπορεί να επεκταθεί μόνο εφόσον δεσμεύει εργοδότες που απασχολούν ποσοστό εργαζομένων του κλάδου ή του επαγγέλματος σε ποσοστό, τουλάχιστον, 41%. Η ΕΝΘΕΠΑ και η ΠΕΘ είναι ζήτημα αν έχουν το 20%» και συνεχίζει κάνοντας αναφορά στην Ένωση Μη Κερδοσκοπικών Θιάσων (ΕΜΚΕΘΙ): «Δεν είναι δύο οι ενώσεις, αλλά τρεις. Η ΕΜΚΕΘΙ που είναι ηθοποιοί-παραγωγοί γιατί δεν υπογράφουν; Στηρίζουν τις κινητοποιήσεις αλλά δεν υπογράφουν τη συλλογική σύμβαση εργασίας. Εμείς αποδεχόμαστε τη σύμβαση, όμως δεν είμαστε εργοδοτικά σωματεία να υποχρεώσουμε όλα μας τα μέλη να υπογράψουν. Υπάρχει η σκέψη όποιος δεν συμφωνεί να αποχωρήσει. Εγώ καταθέτω μία πρόταση. Να γίνει κοινή συνέντευξη Τύπου όπου θα κάτσουμε στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων οι τρεις Ενώσεις (ΕΝΘΕΠΑ, ΠΕΘ, ΕΜΚΕΘΙ) και το ΣΕΗ και να καταλήξουμε σε μια κοινή βιώσιμη λύση».
Οι αποφάσεις της συνέλευσης του ΣΕΗ
Στο θέατρο Διάνα πραγματοποιήθηκε η Έκτακτη Γενική Συνέλευση του ΣΕΗ προχτές Πέμπτη, όπου επικαιροποιήθηκε η απεργία της 27ης Δεκεμβρίου. Η συμμετοχή υπήρξε μεγάλη με τους ηθοποιούς να συμφωνούν να συνταχθεί κοινό κείμενο που να μοιράζεται τις προσεχείς ημέρες στα θέατρα, ενώ τις κινητοποιήσεις θα πλαισιώνουν μουσικά δρώμενα.
ΠΗΓΗ:documento