Δέκα χρόνια από το δημοψήφισμα που σημάδεψε μια γενιά – Ένα αφιέρωμα στην ελπίδα που έγινε σύμβολο προδομένης πίστης πριν στεγνώσει το μελάνι στις ψήφους
Του Στέφανου Νικολαΐδη
Δεν είναι εύκολο να γράψει κανείς για την 5η Ιουλίου του 2015. Όχι γιατί δεν υπάρχουν λόγια – υπάρχουν πάρα πολλά. Αλλά γιατί όποιος τη βίωσε, την κουβαλάει ως βουβή κραυγή. Και όποιος δεν τη βίωσε, απλώς δεν μπορεί να καταλάβει.
Ήταν Κυριακή. Η μέρα που μια χώρα κοιμήθηκε με ευρώ και ξύπνησε με ουρές στα ΑΤΜ. Που ένας λαός τραυματισμένος από 5 χρόνια λιτότητας και ταπείνωσης πήγε στις κάλπες να απαντήσει σε ένα ερώτημα που ελάχιστοι μπορούσαν να κατανοήσουν και ακόμη λιγότεροι να εξηγήσουν. Κι όμως, ψήφισαν. Μαζικά. Παθιασμένα. Με την ψυχή στο στόμα.
Το 61,3% του ελληνικού λαού είπε «Όχι» στους δανειστές. Όχι στην Ευρώπη της επιτροπείας, όχι στα νέα μνημόνια, όχι στον εξευτελισμό της εθνικής κυριαρχίας. Ή τουλάχιστον έτσι πίστεψαν όσοι ψήφισαν.
Η στιγμή που η ιστορία κόπηκε στα δύο
Το βράδυ εκείνης της Κυριακής, πλατεία Συντάγματος, φωνές, τραγούδια, πανό, σημαίες. Χαμόγελα και δάκρυα μαζί. Υποτίθεται είχε νικηθεί ο φόβος. Ο λαός είχε μιλήσει.
Και μετά… η σιωπή. Και το 24ωρο που διέλυσε την αυταπάτη: Μέσα σε μια μέρα, το «Όχι» έγινε «Ναι». Ο Αλέξης Τσίπρας έπρεπε να διαχειριστεί την επόμενη μέρα. Ο Γιάνης Βαρουφάκης παραιτήθηκε.
Οι αγορές ασφυκτιούσαν. Οι τράπεζες παρέμεναν κλειστές. Η Ευρώπη ανένδοτη. Η διαπραγμάτευση έληξε με ένα τρίτο μνημόνιο – σκληρότερο από εκείνο που απορρίφθηκε.
Στην πρώτη του δημόσια δήλωση μετά την απόφαση, ο Τσίπρας είχε πει: «Η εντολή που μου δώσατε δεν είναι εντολή ρήξης αλλά εντολή διαπραγμάτευσης». Οι λέξεις αυτές έμειναν να αιωρούνται – άλλοι τις είδαν ως ρεαλισμό, άλλοι ως προδοσία.
«Νίκησε η Δημοκρατία», είπαν. Μα η Δημοκρατία είχε ήδη παραδοθεί.
Από τότε έχουν ειπωθεί πολλά. Άλλοι είδαν την 5η Ιουλίου ως θεσμικό λάθος, άλλοι ως λαϊκή εξέγερση. Για πολλούς, παραμένει ένα βαθύ υπαρξιακό τραύμα.
Ο Ευκλείδης Τσακαλώτος είχε πει αργότερα ότι «δεν μπορούσαμε να κάνουμε αλλιώς». Η Ζωή Κωνσταντοπούλου μίλησε για «ιστορική προδοσία». Ο ίδιος ο Γιάνης Βαρουφάκης, μιλώντας πρόσφατα για εκείνο το βράδυ, αποκάλυψε ότι «ήξερα τι θα γίνει μόλις άκουσα τον Αλέξη να λέει ‘πήραμε το μήνυμα’».
Οι 10 Ημέρες που Πάγωσαν την Ελλάδα
Σάββατο 27 Ιουνίου 2015
Ήταν λίγο πριν τα μεσάνυχτα όταν ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας απηύθυνε δραματικό διάγγελμα προς τον ελληνικό λαό. Με λόγο φορτισμένο, ανακοίνωσε την απόφαση της κυβέρνησης να προχωρήσει σε δημοψήφισμα για τη συμφωνία που πρότειναν οι δανειστές. Το ερώτημα φαινόταν τεχνικό, αλλά το διακύβευμα ήταν πολιτικό και ιστορικό: ναι ή όχι στην Ευρώπη όπως την ξέραμε.
Η ανασφάλεια ήταν σχεδόν άμεση. Την επόμενη μέρα, τα ΑΤΜ γνώρισαν πρωτοφανή κοσμοσυρροή. Η αγωνία για τις καταθέσεις μετουσιώθηκε σε ουρές, ψίθυροι έγιναν κραυγές και η καθημερινότητα πάγωσε.
Κυριακή 28 Ιουνίου
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αποφασίζει να μην αυξήσει τον έκτακτο μηχανισμό ρευστότητας (ELA). Ήταν σαν να τράβηξε η Ευρώπη το χαλί. Η κυβέρνηση αντιδρά επιβάλλοντας τραπεζική αργία και capital controls.
Το πλαφόν των 60 ευρώ την ημέρα στην ανάληψη μετρητών γίνεται η νέα πραγματικότητα.
Οι εικόνες από ηλικιωμένους που περιμένουν υπομονετικά έξω από υποκαταστήματα τραπεζών για 120 ευρώ δεν είναι απλώς σοκαριστικές. Είναι σύμβολα μιας κοινωνίας που μοιάζει να ξυπνά απότομα σε μια άλλη εποχή.
29 Ιουνίου – 3 Ιουλίου: Οι μέρες της πόλωσης
Η Ελλάδα χωρίζεται στα δύο. Από τη μία το στρατόπεδο του ΟΧΙ, που μιλούσε για αξιοπρέπεια, εθνική κυριαρχία και «αντίσταση στους εκβιασμούς των αγορών». Από την άλλη το στρατόπεδο του ΝΑΙ, που προειδοποιούσε για Grexit, χρεοκοπία, εθνική απομόνωση.
Στις τηλεοράσεις, στα καφενεία, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, φίλοι και οικογένειες διαφωνούν έντονα. Η πολιτική γίνεται προσωπική.
Ανώνυμοι πολίτες ανεβαίνουν στα κανάλια, διανοούμενοι δημοσιεύουν ανοικτές επιστολές, καλλιτέχνες τάσσονται υπέρ ή κατά. Ο δημόσιος λόγος ηλεκτρίζεται.
Παρασκευή 3 Ιουλίου
Ήταν η μέρα που η πλατεία Συντάγματος έγινε καθρέφτης ενός βαθιά διχασμένου έθνους. Το απόγευμα, δύο διαφορετικές συγκεντρώσεις πραγματοποιούνται λίγες ώρες και μερικά μέτρα μακριά.
Στην πλευρά του ΝΑΙ, πλήθος πολιτών με ευρωπαϊκές σημαίες και το σύνθημα «Μένουμε Ευρώπη».
Στην πλευρά του ΟΧΙ, η κυβέρνηση διοργανώνει μια μεγάλη εκδήλωση – σχεδόν προεκλογική – με έντονο το στοιχείο της αντίστασης.
Τα πλάνα από drone που κατέγραψαν τις συγκεντρώσεις εκείνης της ημέρας έμειναν στην ιστορία: ήταν η στιγμή που η Ελλάδα κοίταζε τον εαυτό της στον καθρέφτη – και δεν ήξερε τι έβλεπε.
Κυριακή 5 Ιουλίου: Η κάλπη της Ιστορίας
Η συμμετοχή αγγίζει το 62%. Το αποτέλεσμα πέφτει σαν βόμβα: 61,3% ΟΧΙ, 38,7% ΝΑΙ.
Ο ΣΥΡΙΖΑ πανηγυρίζει, ο Γιάνης Βαρουφάκης κάνει λόγο για νίκη της Δημοκρατίας, ο ελληνικός λαός βγαίνει στους δρόμους με σημαίες και με ταμπούρλα.
Η εικόνα έξω από τη Βουλή θυμίζει εξέγερση – όχι βίας, αλλά περηφάνιας. Όμως λίγες ώρες αργότερα, η σιωπή εγκαθίσταται.
