Οσμή αερίου στο λεκανοπέδιο: «Πρέπει επιτέλους στην Ελλάδα να αποκτήσουμε ένα… επιστημονικό κόκκινο τηλέφωνο»

Με τεχνολογία αιχμής στη διάθεσή τους αλλά με λιγοστό προσωπικό και χωρίς κουλτούρα συνεργασίας ανάμεσα τους, τα ερευνητικά κέντρα της χώρας δυσκολεύονται να απαντήσουν στις πολλαπλασιαζόμενες περιβαλλοντικές κρίσεις- Μιλούν στο in ο πρόεδρος του Εθνικού Κέντρου Ερευνών Δημοσθένης Σαρηγιάννης και ο διευθυντής ερευνών στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, Νίκος Μιχαλόπουλος

Περισσότερες από δέκα μέρες μετά το περιστατικό της οσμής αερίου που «διέσχισε» ξεκινώντας από τα νότια, μεγάλο μέρος του λεκανοπεδίου, για δεύτερη φορά μέσα σε έναν μήνα, τα αναπάντητα ερωτήματα παραμένουν.

Οι επιστήμονες εργάζονται πάνω σε βασικά σενάρια, όπως όμως σημειώνουν, η κατάσταση θα ήταν πολύ διαφορετική αν υπήρχε το πρωτόκολλο αλλά και το προσωπικό το οποίο θα μπορούσε να επεξεργάζεται άμεσα τις περιβαλλοντικές προκλήσεις και κρίσεις που προκύπτουν ολοένα και πιο συχνά.

Τα βασικά σενάρια που παραμένουν σενάρια

Σύμφωνα με τον Νίκο Μιχαλόπουλο, διευθυντή ερευνών στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και επιστημονικό υπεύθυνο του Εργαστηρίου Ατμοσφαιρικής Χημείας του πανεπιστημίου Κρήτης, το επικρατέστερο σενάριο για τη μέχρι σήμερα «αδιάγνωστη» οσμή είναι η διαρροή υγραερίου.

«Και εμείς στο Αστεροσκοπείο όπως και το ΕΛΚΕΘΕ αποκλείσαμε τη θάλασσα ως πηγή της οσμής. Η οσμή δεν σχετίζεται ούτε με το φυτοπλαγκτόν, ούτε με ανοξιακές συνθήκες  στη θάλασσα. Αρα το βασικό σενάριο στο οποία στρεφόμαστε είναι η διαρροή υγραερίου από κάποιο πλοίο. Θα μπορούσε επίσης να έχει προκύψει από καθαρισμό δεξαμενών πλοίου».

Ο καθαρισμός δεξαμενής πλοίου που βρίσκεται στο Σαρωνικό είναι για τον Δημοσθένη Σαρηγιάννη, διευθυντή και πρόεδρο του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών η πηγή της οσμής που πλανήθηκε πάνω από μεγάλο κομμάτι του λεκανοπεδίου, βάσει των μοντέλων «οπισθοτροχιάς» του αέρα που έτρεξε ο καθηγητής περιβαλλοντικής μηχανικής.

«Με το μοντέλο της οπισθοτροχιάς  είναι σαν να κάνεις ουσιαστικά ένα rewind στην πορεία του αέρα» εξηγεί ο κ. Σαρηγιάννης.

Τη θαλάσσια περιοχή της Σαλαμίνας, εκεί όπου βρίσκονται ελλιμενισμένα πλοία βλέπουν και τα μοντέλα διασποράς της οσμής τα οποία έτρεξε η μονάδα ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, υπό τον διευθυντή ερευνών Κώστα Λαγουβάρδο.

Το κρίσιμο, αναπάντητο ερώτημα είναι γιατί παραμένουμε ακόμα στα σενάρια.

Απουσία πρωτοκόλλου και συνεργασίας ανάμεσα στα ιδρύματα

«Θα μπορούσαμε να έχουμε απάντηση επιβεβαιωμένη μέσα σε 3 ώρες από το γεγονός»  λέει μετά βεβαιότητας ο κ. Σαρηγιάννης. «Δεν ξεκινάμε από το μηδέν όσον αφορά στα δεδομένα. Τα δεδομένα σε έναν βαθμό μπορείς να τα βρεις. Αυτό που απουσιάζει είναι η συνεργασία και η επικοινωνία ανάμεσα σε πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα. Απουσιάζει η διασύνδεση των δεδομένων και των μετρήσεων των διαφορετικών ερευνητικών φορέων την κρίσιμη στιγμή».

«Αν είχαμε πάρει ένα δείγμα αέρα εκείνη τη στιγμή, θα ήμασταν σε καλύτερη μοίρα. Είναι όπως σε μια δίκη. Χρειάζεσαι πειστήρια. Και τα πειστήρια θα ήταν να είχαμε εικόνα για τις χημικές ενώσεις στον αέρα εκείνη τη στιγμή» λέει για το συγκεκριμένο γεγονός και ο κ. Μιχαλόπουλος.

Κατά τον κ. Σαρηγιάννη, για να μπορούν να έχουμε άμεσες απαντήσεις στις περιβαλλοντικές προκλήσεις που κάνουν ολοένα και πιο συχνά την εμφάνιση τους την εποχή της κλιματικής αλλαγής, πρέπει οι επιστήμονες να διαθέσιμοι και διασυνδεδεμένοι μεταξύ τους την ώρα των κρίσεων.

«Πρέπει πια στη χώρα μας να αποκτήσουμε ένα επιστημονικό κόκκινο τηλέφωνο» λέει ο ίδιος χαρακτηριστικά.

Ο κ. Μιχαλόπουλος σχολιάζει από πλευράς του πως είναι δύσκολο για έναν κρατικό φορέα να διαθέτει τον εξοπλισμό, να τον συντηρεί και να τον τρέχει μόνος του.

Την ώρα της διάχυσης της οσμής στην ατμόσφαιρα της πόλης κανένα ερευνητικό κέντρο δεν πήρε δείγμα αέρα

Τι θα μπορούσε να γίνει;

«Η πολιτεία να κάνει μια σύμβαση με τα ερευνητικά κέντρα και να ορίσει ένα πρωτόκολλο και ένα προσωπικό για περιπτώσεις σαν και αυτή με την οσμή, έτσι ώστε την επόμενη φορά που θα συμβεί κάτι ανάλογο να γίνει μια άμεση δειγματοληψία και άρα πιο άμεση ενημέρωση των πολιτών. Πρέπει να ξέρουμε ποιος κάνει τι την έκτακτη στιγμή», απαντά ο κ. Μιχαλόπουλος.

Νέος εξοπλισμός αιχμής στα ιδρύματα

Τα καλά νέα είναι πως στη χώρα μας δεν λείπει η τεχνολογία αιχμής.

«Το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών εξοπλίζεται σε αυτή τη φάση με νέα εργαλεία υψηλής τεχνολογίας μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης, ειδικά στο κομμάτι του περιβάλλοντος. Είμαστε κοντά στη φάση παράδοσης αυτών των εργαλείων» λέει ο κ. Μιχαλόπουλος.

Ο ίδιος μάλιστα τονίζει πόσο πολύ θα βοηθήσει ο νέος εξοπλισμός του Αστεροσκοπείου στο να μετρηθούν τα υπέρ λεπτά αιωρούμενα σωματίδια στην ατμόσφαιρα – PM2,5, PM10- ένα κρίσιμο στοιχείο για την υγεία των ανθρώπων στις πόλεις.

«Θα έχουμε συγκεκριμένο εξοπλισμό για να δούμε τον αριθμό τους και την κατανομή τους» εξηγεί ο κ. Μιχαλόπουλος και συνεχίζει: «Τα τελευταία χρόνια μας απασχολεί πολύ στις πόλεις ο μαύρος άνθρακας, η καπνιά για να το πω απλά. Μια πολύ σοβαρή τοξική ένωση. Η μέτρηση του μαύρου άνθρακα απαιτεί νέο εξοπλισμό τον οποίο πια θα διαθέτουμε. Ενα άλλο κομμάτι από τους αναδυόμενους ρύπους είναι οι ενώσεις που είναι επικίνδυνες για την ανθρώπινη υγεία όπως οι πολυαρωματικοί υδρογονάνθρακες (PAHs). Για παράδειγμα: προπάνιο, βουτάνιο κ.τ.λ».

»Πια, θα έχουμε νέο εξοπλισμό στη διάθεση μας για αυτές τις μετρήσεις. Εκτός από τους συμβατικούς/ θεσμοθετημένους ρύπους υπάρχουν και μια σειρά από αναδυόμενους ρύπους για τους οποίους υπάρχει υποχρέωση να μετριούνται από το 2027.

Εν ολίγοις έχουμε εξοπλισμό για να μπορέσουμε να δούμε μια σειρά από περιβαλλοντικά προβλήματα, τα οποία αυτή τη στιγμή δεν τα επεξεργαζόμαστε σε βάθος. Μετρήσεις στις οποίες μέχρι σήμερα έχουμε κενό».

Πληγή η απουσία προσωπικού

Τα κακά νέα είναι πως ενώ αποκτούμε σημαντικό εξοπλισμό, όπως λέει ο κ. Μιχαλόπουλος «το μεγάλο πρόβλημα με τέτοιες προσπάθειες όπως τώρα μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης, είναι το θέμα του προσωπικού».

Ο ίδιος εξηγεί τον αγωνιώδη τρόπο με τον οποίο εξασφαλίζουν τη χρηματοδότηση τους τα ερευνητικά ιδρύματα.

«Στα ερευνητικά κέντρα έχουν να γίνουν προσλήψεις τουλάχιστον μια πενταετία. Στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, τα επόμενα τέσσερα χρόνια θα συνταξιοδοτηθούν έξι άτομα. Τα τελευταία χρόνια έχουν αποχωρήσει τρεις τεχνικοί και δεν έχουν αντικατασταθεί. Και θα φύγουν κι άλλοι δύο μέχρι το τέλος του χρόνου. Δηλαδή όχι μόνο δεν έχουμε τα άτομα να τρέξουν τον νέο εξοπλισμό, αλλά φεύγουν ήδη άνθρωποι που εργάζονται εδώ. Ενας μεγάλος αριθμός ερευνητών στα διαφορετικά ιδρύματα, βρίσκονται σε προσωποπαγείς θέσεις. Οταν αυτοί οι άνθρωποι βγουν στη σύνταξη, οι θέσεις αυτές χάνονται. Δεν είναι θέσεις ένας προς ένας. Αυτός που φεύγει δεν αντικαθίσταται».

Ενώ η τεχνολογία αιχμής που έχουν στη διάθεση τους τα ιδρύματα αυξάνεται, το προσωπικό μειώνεται διαρκώς

Σύμφωνα με τον κ. Μιχαλόπουλο, όλα τα ερευνητικά κέντρα αυτή τη στιγμή βρίσκονται σε παρόμοια κατάσταση.

Οπως λέει ο καθηγητής: «Τα τελευταία 15 χρόνια έχει σταματήσει να υπάρχει σοβαρή συνεισφορά από το κράτος προς τα ερευνητικά ιδρύματα. Αυτή τη στιγμή, το κράτος μας καλύπτει τους μισθούς των ερευνητών. Τίποτε άλλο. Αυτή τη στιγμή, τους λογαριασμούς ρεύματος, τηλεφώνου, την ασφάλεια, την καθαριότητα, όλα αυτά, τα ερευνητικά ινστιτούτα τα πληρώνουν από το αποθεματικό τους. Το οποίο προέρχεται από τι; Από το να τρέχουν τα ιδρύματα στην Ευρωπαϊκή Ενωση, να είναι οι ερευνητές ανταγωνιστικοί και να φέρνουν προγράμματα».

Αντιμέτωπα με την οικονομική δυσπραγία, τα ερευνητικά ιδρύματα δεν μπορούν να ασχοληθούν και με θέματα όπως αυτό της οσμής, την ώρα που συμβαίνουν.

Ο κ. Σαρηγιάννης τονίζει πάντως πως στην Ελλάδα απουσιάζει και η διάθεση συνεργασίας ανάμεσα στα ερευνητικά ιδρύματα, κατάσταση που ενισχύεται από τη μη διάθεση του κράτους να καλλιεργήσει και στη συνέχεια να επιβάλει την κουλτούρα συνεργασίας προς το κοινό καλό, ανάμεσα σε ινστιτούτα, πανεπιστήμια και κρατικές υπηρεσίες.

ΠΗΓΗ:in