Μήνυση στα «Νέα» γιατί ο Δημ. Ψαθάς τον είχε χαρακτηρίσει «Ρασπούτιν» και «αρχιαποστάτη».
Το πλήρες αδιέξοδο στο οποίο είχαν οδηγήσει τη χώρα οι παρεμβάσεις της Αυλής και ξένων κέντρων εξουσίας αποτυπώνεται εύγλωττα στον Τύπο της εποχής. Ενώ προετοιμάζονταν μεθοδικά οι μηχανισμοί επιβολής της δικτατορίας, μυστικά «μνημόνια», συνωμοσίες, διαβουλεύσεις θεσμικών και εξωθεσμικών παραγόντων έρχονται στο φως με πηχυαίους τίτλους και πρωτοσέλιδα. Στο επίκεντρο της κριτικής του δημοκρατικού τόξου οι αποστάτες των Ιουλιανών του ’65 που είχαν οδηγήσει στην παραίτηση της κυβέρνησης Γεωργίου Παπανδρέου και σε πολιτική αστάθεια τη χώρα. Χρονογράφημα του δημοσιογράφου και γνωστού θεατρικού συγγραφέα των «Νέων» Δημήτρη Ψαθά με τον τίτλο «Περί συνωμοσιών» που δημοσιεύτηκε στο φύλλο 6607 της 3ης Ιανουαρίου 1967 παραλλήλιζε τη στάση του «αρχιαποστάτη» Κωνσταντίνου Μητσοτάκη με αυτή του Ρασπούτιν, του διαβόητου συμβούλου της αυτοκράτειρας Αικατερίνης Β΄ στην τσαρική Ρωσία. Ακολούθησε μήνυση από τον Μητσοτάκη κατά του εκδότη της εφημερίδας Χρήστου Λαμπράκη, του διευθυντή της Κωνσταντίνου Νίτσου και του Δ. Ψαθά. Χαρακτηριστικά αποσπάσματα του επίμαχου χρονογραφήματος και της μηνυτήριας αναφοράς:
«Και πού την θυμήθηκες κύριε την ασήμερον ημέραν, ρωτά ο καλός μου αναγνώστης, εκείνη τη συνωμοσία; Την θυμήθηκα εντελώς ξαφνικά και αυθόρμητα, φίλτατε, διαβάζοντας τα “περί συνωμοσίας” για την απομάκρυνσιν μιας κυβέρνησης συνωμοτών που κατάφερε να ξεβρωμίση την χώραν, εν ονόματι της σωτηρίας της Δημοκρατίας, διά της προδοσίας της δημοκρατικής ιδεολογίας! Ας αφήσουμε κατά μέρος τ’ άλλα πρόσωπα της Ιουλιανής αποστασίας και ας εντοπίσουμε το ενδιαφέρον μας και μόνον σε εκείνο που, για να ξεχωρίζη και να αναφέρεται ειδικά μέσα στο “μνημόνιο” σημαίνει ότι ήταν και το πιο επίλεκτο της παρέας.
«Ο Έλληνας Ρασπούτιν πρόθυμος υπηρέτης των παλατιανών»
Ρασπούτιν, λοιπόν ο προβαλλόμενος κύριος; Αφού αυτόν ξεχωρίζει και διαφημίζει στο “μνημόνιο της συνωμοσίας” η εφημερίδα των αποστατών, θα μου επιτραπεί ευσεβάστως να τον μεταχειριστώ και εγώ σαν συμβολικό εκπρόσωπο του πολιτικού Ρασπουτινισμού, που στηρίχθηκε σε μια πολιτική θεωρία, καταπληκτικά όμοια και απαράλλακτη μ’ εκείνην του ρασοφόρου μουζίκου της Τσαρικής Ρωσίας “Διά της αμαρτίας εις την λύτρωσιν” κήρυττε ο Ρασπούτιν. Και ο δικός μας αρχιαποστάτης κήρυττε επίσης στο πολιτικό πεδίο: “Διά των παλατιανών και του παλατίου… εις την Δημοκρατίαν. Όσο περισσότερον ξεσκονίζομεν τον θρόνο και κάμνομεν τεμενάδες εις τους παλατιανούς τόσο περισσότερο θα μας λυπηθή ο άναξ και θα μας χαρίση την αληθινήν Δημοκρατίαν”.
Κηρύσσοντας τέτοια ο αρχιαποστάτης της δημοκρατικής παράταξης και της Ένωσης Κέντρου, η αρχηγία του προκύπτει από το “μνημόνιο” της εφημερίδας του, όπως είπα, όχι μονάχα έγινε ο ίδιος πιστός και πρόθυμος υπηρέτης των παλατιανών αλλά και παρέσυρε και πολλούς άλλους προς το Παλάτι, εν ονόματι πάντα της… αληθινής Δημοκρατίας. Έτσι στηριζόμενος πάντα στους οικτιρμούς του Μεγαλειοτάτου για τα όργιά του σε βάρος της Δημοκρατίας, για το κατατσαλάκωμά της και για τους εξευτελισμούς της, περίμενε την λύπηση, τον εξιλασμό και την ανάσταση της Δημοκρατίας… στην Δευτέρα Παρουσία.
Δεν ξέρω τι είναι αυτό το “μνημόνιο” που το έρριξε προχθές σαν είδος σοκολατένιας βόμβας, η εφημερίδα των αποστατών. Ο κ. Παν. Κανελλόπουλος αρνήθηκε με οργή την γνησιότητά του, υπέβαλε και μήνυση – ο δε κ. Γεώργιος Παπανδρέου το χαρακτήρισε χιουμοριστικά… σενάριο κινηματογράφου. Για ό,τι και να πρόκειται, όμως εκείνο που ενδιαφέρει είναι τούτο: ότι μιλά για συνωμοσία η εφημερίδα εκείνων που οργάνωσαν την πιο θανάσιμη συνωμοσία σε βάρος της Δημοκρατίας και του λαού μας, μόλις εδώ και ενάμισυ χρόνο.
Βγήκε η πομπή στο δρόμο και μιλά… για πομπές των άλλων, να η περίπτωση όπου ταιριάζει σαν γάντι η σοφή λαϊκή παροιμία. Αλλά η ντροπή βλέπετε εξαφανίστηκε τελείως απ’ την ώρα που οι αποστάτες χόρεψαν κάποια νύκτα τον άσχημο κόρδακα εκείνης της τραγικής κωμωδίας της… διά των παλατιανών σωτηρίας της Δημοκρατίας. Μας λέει περίπου η εφημερίδα, ότι τον ρόλο του πρίγκηπα Γιουσούπωφ τον έπαιξε ο κ. Παν. Κανελλόπουλος. Και κλαίει για το κακό που έγινε στον άνθρωπό της. Καημένε Ρασπουτίν… Ο Λαός όμως δεν νομίζω ότι συμμερίζεται ούτε τους αφρούς της λύσσας της για το πάθημα, ούτε τα δάκρυά της και μας λέει: “Κατ΄αρχήν… γεια στα χέρια του Γιουσούπωφ, αν υπήρξε κανένας τέτοιος”».
Σύμφωνα με τη μηνυτήρια αναφορά «οι μηνυόμενοι προέβησαν εις την δημοσίευσιν του ως άνω λιβελλογραφήματος εκ κακοβουλίας και εμπαθείας με σκοπόν να πλήξωσιν την τιμήν και την υπόληψίν μου». Ως εκ τούτου ο μηνυτής Κων. Μητσοτάκης ζητά χρηματική αποζημίωση 200.000 μεταλλικών δραχμών «συν τη δηλώσει ότι παρίσταμαι διά την ηθικήν αυτήν βλάβην ως πολιτικός ενάγων». Καλεί ως μάρτυρες τους τέως πρωθυπουργούς Παναγιώτη Κανελλόπουλο, αρχηγό της ΕΡΕ, τον Στέφανο Στεφανόπουλο, πρόεδρο ΦΙΔΗΚ, και τον Ηλία Τσιριμώκο, τον Γεώργιο Αθανασιάδη-Νόβα, τον Δημήτριο Παπασπύρου, πρόεδρο της Βουλής, και επτά τέως υπουργούς.
Για το ίδιο θέμα δημοσίευμα της εφημερίδας «Ελευθερία» της 4ης Ιανουαρίου 1967 στο πρωτοσέλιδό της φιλοξενεί δήλωση του Μητσοτάκη: «Η δίκη η οποία βεβαίως θα διεξαχθή ταχύτατα, συμφώνως προς τον περί Τύπου νόμον, θα δώση την ευκαιρίαν να εκκαθαρισθή άπαξ διά παντός ποιοι είναι οι συνεπείς και υπεύθυνοι δημόσιοι άνδρες εις τον τόπον αυτόν και ποίοι εκείνοι, οι οποίοι βυσσοδομούν και συνωμοτούν εις τα παρασκήνια, καπηλεύονται ασυστόλως τας ιδέας και εξαπατούν συνεχώς τον ελληνικόν λαόν».
Η δίκη δεν έγινε. Πρόλαβε η χούντα επιβεβαιώνοντας κάθε άλλο παρά «προστασία της Δημοκρατίας» ήταν οι ισχυρισμοί και οι πράξεις των αποστατών.
Ο Ποταμιάνος προειδοποιεί τον πολιτικό κόσμο με εκτροπή
Η οξεία κυβερνητική κρίση που προέκυψε μετά την αποστασία δημιούργησε πρόσφορο έδαφος για κάθε είδους αντιδημοκρατικές μεθοδεύσεις. Δημοσίευμα της εφημερίδας «Ελευθερία» στις 22 Δεκεμβρίου 1966 με τίτλο «Υπανίσσεται ήδη εκτροπήν ο κ. Ποταμιάνος;» εφιστά την προσοχή στις δηλώσεις του γενικού υπασπιστή και γραμματέα του βασιλιά Παύλου Α΄ ότι «ο πολιτικός κόσμος δεν υποπτεύεται το μέγεθος της αλλαγής» (Τεκμήριο 1).
Τεκμήριο 1: Ο πρώην υπασπιστής του Παύλου Χαρ. Ποταμιάνος ως αρχηγός πλέον της Νέας Δημοκρατικής Κινήσεως προαναγγέλλει τη δικτατορία από τις 22 Δεκεμβρίου 1966
«Ο Χαρ. Ποταμιάνος αρχηγός της Νέας Δημοκρατικής Κινήσεως, εις ανακοίνωσίν του επί της κυβερνητικής κρίσεων υπαινίσσεται εκτροπήν, υπογραμμίζων ότι ο πολιτικός κόσμος δεν υποπτεύεται το μέγεθος της επερχόμενης αλλαγής. Και αφού καταδικάζει συλλήβδην τον πολιτικόν κόσμον ως αποκολληθέντα από την μάζαν του ελληνικού λαού, επισημαίνει την έναρξιν της νέας περιόδου “εις την ουσίαν(!) πολύ πλέον δημοκρατικήν”. Η ανακοίνωση έχει ως εξής: “Η ηρεμία και η ψυχραιμία με την οποίον το κοινόν εδέχθη την σημερινήν κυβερνητικήν κρίσιν επιβεβαιώνει την υπό της Νέας Δημοκρατκής Κινήσεως εκτίμησιν της κατασταστάσεως και τας προβλέψεις της. Επί πολλά ήδη έτη ανεχόμεθα τα απαράδεκτα. Η αποκόλλησις της πολιτικής ηγεσίας από της μάζης του ελληνικού λαού κατέστη πλέον τόσον έντονος, ώστε έφτασε το σημείον του κόρου. Αποτέλεσμα τούτου είναι η σημερινή κρίσις, η οποία αποτελεί λεπτομέρειαν της γενικής εικόνος, η Ελλάδα εισέρχεται σήμερον εις νέαν περίοδον της πολιτικής Ιστορίας της, πολύ πλέον δημοκρατικήν εις την ουσίαν. Ο πολιτικός κόσμος δεν υποπτεύεται καν το μέγεθος της επερχόμενης αλλαγής. Εύχομαι ο πολιτικός κόσμος να αντιληφθή και εκτιμήση την πραγματικότητα και να ξεκινήση από σήμερον με δημοκρατικώτερα συστήματα και νοοτροπίαν».
Πρόεδρος στρατοδικείου: Για λόγους εθνικής ασφαλείας, μην απαντάτε για «κοριούς»
Η δίκη της υπόθεσης ΑΣΠΙΔΑ απασχόλησε και τον διεθνή Τύπο. Δημοσίευμα των «New York Times» στις 25 Ιανουαρίου 1967 αναφέρεται στην κατάθεση του ταγματάρχη Παναγιώτη Παπαγεωργόπουλου, ενός από τους 28 κατηγορούμενους της υπόθεσης, ότι κοριός που μπορούσε να υποκλέψει συνομιλίες σε απόσταση 100 μέτρων ανακαλύφθηκε στο γραφείο του τότε πρωθυπουργού Γεωργίου Παπανδρέου Το τεκμήριο 2 που παρατίθεται προέρχεται από τα αποχαρακτηρισμένα αρχεία της Αμερικανικής Υπηρεσίας Πληροφοριών (CIA):
«Ο Ταγματάρχης Παπαγεωργόπουλος στην κατ’ αντιπαραβολή εξέταση ενός μάρτυρα κατηγορίας, του Δημήτριου Βούρτση, πράκτορα της υπηρεσίας πληροφοριών, τον ρώτησε αν είχε συναντηθεί μυστικά στο σπίτι του με δύο Αμερικανούς αξιωματούχους της CIA. Ο πρόεδρος του δικαστηρίου, αντιστράτηγος Θεόδωρος Καμπέρης, απέκλεισε την ερώτηση λέγοντας ότι όποτε οι κατηγορούμενοι θέλουν να θέσουν ζητήματα τα οποία άπτονται της εθνικής ασφάλειας, θα πρέπει να τα θέτουν ιδιαιτέρως στο δικαστήριο. Στη συνέχεια ο κατηγορούμενος αξιωματικός αγνόησε την παρέμβαση του δικαστηρίου και είπε στους δημοσιογράφους ότι η CIA σε συνεργασία με την ελληνική υπηρεσία πληροφοριών είχε βάλει κοριό στα ιδιαίτερα γραφεία μελών του υπουργικού συμβουλίου και του πρωθυπουργού. Ως αποτέλεσμα της ανακάλυψης της συσκευής υποκλοπών στο γραφείο του πρωθυπουργού Γεωργίου Παπανδρέου ο αναπληρωτής διοικητής της ελληνικής υπηρεσίας πληροφοριών εκδιώχθηκε».
Τεκμήριο 2: Δημοσίευμα των «New York Times» (25 Ιανουαρίου 1967) για την κατάθεση του ταγματάρχη Παναγιώτη Παπαγεωργόπουλου στον οποίο απαγορεύτηκε να υποβάλει ερώτηση για την υποκλοπή τηλεφωνημάτων του πρωθυπουργού Γ. Παπανδρέου. Για «λόγους εθνικής ασφαλείας», όπως είπε ο πρόεδρος του στρατοδικείου… (Αποχαρακτηρισμένα αρχεία της CIA)
15 χρόνια σε Παπατέρπο, Δαμβουνέλη, Μπουλούκο, Παπαγεωργόπουλο, Τόμπρα
Τα πρακτικά και οι αποφάσεις της πολύκροτης υπόθεσης ΑΣΠΙΔΑ δημοσιεύτηκαν σε πολυσέλιδο τόμο από το Τμήμα Β΄ του Διαρκούς Στρατοδικείου Αθηνών το 1967. Στο Τεκμήριο 3 παρουσιάζεται μια σελίδα με τις αποφάσεις του στρατοδικείου, αθωωτικές για την πλειοψηφία των κατηγορουμένων. Στην προηγούμενη σελίδα του εγγράφου καταγράφονται η αθώωση με ψήφους 3 προς 2 του Δημ. Χονδροκούκη και η παμψηφεί αθώωση του Παναγιώτη Αναγνωστόπουλου.
Τεκμήριο 3: Σελίδα με τις αθωωτικές και καταδικαστικές αποφάσεις του στρατοδικείου
* Η Βασιλική Λάζου είναι ιστορικός, διδάσκουσα τμήματος Πολιτικών Επιστημών ΑΠΘ
** Αναδημοσιεύεται από το τεύχος #115 του HotDoc.History που κυκλοφόρησε στις 16 Οκτωβρίου 2022. Διατηρούνται οι ιδιότητες των προσώπων όπως είχαν την εποχή της δημοσίευσης
ΠΗΓΗ:documento
