Σε μια πρωτοφανή για την ιστορία του Παναμά κίνηση, η αμερικανική πολυεθνική Chiquita Brands, με την ανοιχτή στήριξη του συντηρητικού προέδρου Χοσέ Ραούλ Μουλίνο, ανακοίνωσε την απόλυση 5.000 εργατών στις φυτείες μπανάνας, γιατί απεργούσαν. Η ζοφερή ιστορία της εταιρείας επαναλαμβάνεται και στον 21ο αιώνα, προσαρμοσμένη στις νέες συνθήκες, επιβεβαιώνοντας ότι ακόμη κάποια κράτη παραμένουν υποτελείς «δημοκρατίες της μπανάνας», «μπανανίες».
Τα συνδικάτα της χώρας -εκπαιδευτικοί, οικοδόμοι, ιατρονοσηλευτικό προσωπικό, εργάτες της μπανάνας, ιθαγενείς- βρίσκονται σε απεργία διαρκείας από τις 23 Απριλίου διαμαρτυρόμενα για νόμο που πέρασε η κυβέρνηση και αλώνει το ταμείο κοινωνικής ασφάλισης, ιδιωτικοποιώντας βασικές υπηρεσίες του, ενώ παράλληλα υπονομεύει το δικαίωμα σύνταξης για όλους.
Οι εργάτες των φυτειών μπανάνας στην επαρχία Μπόκας ντελ Τόρο είναι αυτοί που περισσότερο πλήττονται: η νέα νομοθεσία καταργεί τις ευνοϊκές ρυθμίσεις που υιοθετήθηκαν το 2017 για να βελτιώσουν καταχρηστικές συνθήκες εργασίας και ασφάλισης που ίσχυαν για δεκαετίες, οδηγώντας στους δρόμους τους 7.000 που δουλεύουν για την Chiquita στην περιοχή.
Καταστολή και διώξεις
Η κυβέρνηση έχει απαντήσει με άγρια καταστολή, ρίψεις χημικών, επιθέσεις που έχουν αφήσει πίσω τους εκατοντάδες τραυματίες και συλλήψεις. Την περασμένη Παρασκευή οι απεργοί, έπειτα από έκκληση του Suntracs (συνδικάτο των οικοδόμων, το ισχυρότερο της χώρας), έκαναν πορεία διαμαρτυρόμενοι για την ποινικοποίηση των αγώνων τους. Δύο ημέρες νωρίτερα, ο πρόεδρος του συνδικάτου, Σαούλ Μέντες, κατέφυγε στην πρεσβεία της Βολιβίας ζητώντας άσυλο λόγω της δίωξης που ο ίδιος και περισσότερα από δέκα ηγετικά μέλη του συνδικάτου υφίστανται, με πρόφαση κάποιες δήθεν οικονομικές ατασθαλίες, όπως καταγγέλλουν.
«Αφήνουν τους πλούσιους να πλουτίζουν, να λεηλατούν και να διαφεύγουν στο εξωτερικό, αλλά στους πατριώτες και στους συνδικαλιστές εφαρμόζουν με αυστηρότητα τον νόμο. Τους διώκουν με στημένες κατηγορίες και πλαστές αποδείξεις. Ποινικοποιούν την κοινωνική διαμαρτυρία, καταδιώκουν τους ηγέτες που αντιδρούν» τονίζουν.
Ο πρόεδρος Μουλίνο, λειτουργώντας σαν να ήταν εκπρόσωπος της Chiquita, την περασμένη Πέμπτη απείλησε με απολύσεις όσους συνεχίσουν την απεργία. Την ίδια ημέρα δικαστήριο την έκρινε παράνομη και λίγο μετά, η πολυεθνική ανακοίνωσε πως πετάει στον δρόμο 5.000 εργάτες. Μάλιστα στην ανακοίνωσή της τονίζει πως «με σεβασμό» επανειλημμένα ζήτησε από τους εργαζόμενους (στην πλειονότητά τους εποχικοί μεροκαματιάρηδες) «να επιστρέψουν στην εργασία τους».
Ο «σεβασμός» δεν έχει υπάρξει ιστορικά ένα από τα χαρακτηριστικά της εταιρείας, για την οποία εκκρεμούν δεκάδες υποθέσεις παραβιάσεων δικαιωμάτων στη Δικαιοσύνη των ΗΠΑ. Η Chiquita Brands είναι απόγονος της περιβόητης United Fruit Company, εταιρείας που με την ίδρυσή της το 1899 σήμανε μια εξέλιξη-κλειδί του καπιταλισμού, καθώς στάθηκε η πρώτη σύγχρονη πολυεθνική, με τεράστιες φυτείες σε όλη την Κεντρική Αμερική και την Κολομβία ή την Τζαμάικα και σχεδόν μονοπώλιο στην παραγωγή.
Στενός σύμμαχος της αμερικανικής κυβέρνησης, επηρέασε (και επηρεάζει) οικονομία και πολιτική σε διάφορες λατινοαμερικανικές χώρες, επιβάλλοντάς τους τέτοιες σχέσεις εξάρτησης και υποταγής, που ονομάστηκαν δημοκρατίες της μπανάνας, όπως γράφει ο Πίτερ Τσάπμαν στο βιβλίο του «Μπανάνες: πώς η United Fruit Company διαμόρφωσε τον κόσμο».
«Η εταιρεία κατέληξε να συγκεντρώσει τεράστια εξουσία και μετατράπηκε σχεδόν σε αυτόνομη κυβέρνηση. Παρότι έκανε πράγματα που η (αμερικανική) κυβέρνηση θεωρούσε πολύ χρήσιμα, ήταν σχεδόν ένα κράτος εν κράτει», λέει ο συγγραφέας στο BBC. «Η United Fruit Company ήταν η κατεξοχήν εκπρόσωπος του αμερικανικού ιμπεριαλισμού στη Λατινική Αμερική, είχε τις κυβερνήσεις στην τσέπη της, διέθετε τα μέσα και τους πόρους να στηρίζει αρεστούς υποψήφιος και προέδρους και έλεγχε τις οικονομίες των χωρών όπου δραστηριοποιούνταν».
Η επιχείρηση έπαιξε κεντρικό ρόλο στη σφαγή των εργατών μπανάνας το 1928, όταν απεργία 25.000 ανθρώπων στις φυτείες της μπανάνας στην περιοχή Σάντα Μάρτα της Κολομβίας, που διαμαρτύρονταν για τις άθλιες συνθήκες δουλειάς και διαβίωσης, πνίγηκε στο αίμα αφού η United Fruit Company απαίτησε και πέτυχε την καταστολή της από την κυβέρνηση.
Εγγραφο που έστειλε η αμερικανική πρεσβεία στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ έγραφε αποκαλυπτικά για τον ρόλο της εταιρείας: «Εχω την τιμή να σας αναφέρω πως ο εκπρόσωπος της United Fruit Company στην Μπογκοτά μου είπε χτες πως ο αριθμός των απεργών εργατών που σκοτώθηκαν από τον στρατό ξεπέρασε τους χίλιους».
Χέρι χέρι με τη CIA
Ηταν αυτή επίσης που συνωμότησε με τη CIA ενορχηστρώνοντας το πραξικόπημα κατά της προοδευτικής κυβέρνησης του Χακόμπο Αρμπενς στη Γουατεμάλα το 1954, αφού εκείνος υιοθέτησε νομοθεσία για απαλλοτρίωση ανεκμετάλλευτων γεωργικών εκτάσεων της εταιρείας ώστε να διανεμηθούν στην τεράστια στρατιά των ακτημόνων της χώρας.
Εκμεταλλευόμενη τις στενές της σχέσεις με τους Ρεπουμπλικανούς, ιδίως με τον τότε υπουργό Εξωτερικών Τζον Φόστερ Ντάλες και τον αδελφό του Αλεν Ντάλες, διευθυντή της CIA, που είχαν διατελέσει νομικοί σύμβουλοι της εταιρείας, ανέτρεψαν τον «επικίνδυνο κομμουνιστή» και με τη νέα στρατιωτική κυβέρνηση οι απαλλοτριωμένες εκτάσεις επέστρεψαν στην ιδιοκτησία της United Fruit Company.
Ανάμεσα στις άλλες πολλές δράσεις αποσταθεροποίησης μη αρεστών καθεστώτων, «δάνεισε» κάποια από τα πλοία της για την εισβολή στον Κόλπο των Χοίρων το 1961 με στόχο την ανατροπή του Φιντέλ Κάστρο στην Κούβα.
Οταν το 1984 η United Fruit Company έγινε Chiquita Brands, οι τακτικές δεν άλλαξαν. Το 2024 δικαστήριο της Φλόριντα την καταδίκασε για τις δολοφονίες οκτώ ακτιβιστών κατά των πολυεθνικών που διαπράχθηκαν από τους ακροδεξιούς παραστρατιωτικούς AUC της Κολομβίας, τους οποίους χρηματοδοτούσε γενναιόδωρα στο διάστημα 1997-2004.
Οσα χρόνια κι αν έχουν περάσει, οι μεθοδεύσεις για τη «διασφάλιση των συμφερόντων» της παραμένουν στο προσκήνιο. Η απόλυση 5.000 εργατών στον Παναμά, μια από τις διαφημιζόμενες ως πιο «σταθερές δημοκρατίες» της περιοχής, αποτελεί τρανή απόδειξη τόσο της επιρροής και των πολιτικών της διασυνδέσεων όσο και της επιβίωσης των υποταγμένων «δημοκρατιών της μπανάνας».
ΠΗΓΗ:efsyn
