Η κυβέρνηση δεν φρόντισε να υλοποιήσει δράσεις εκατομμυρίων ευρώ που είχαν ενταχθεί στο ταμείο ανάκαμψης και τώρα δρομολογεί έργα για τη λειψυδρία που αρχίζουν να πληρώνουν οι καταναλωτές.
Στις αρχές Δεκεμβρίου η κυβέρνηση της ΝΔ προχώρησε στην τέταρτη κατά σειρά –και τρίτη μέσα σε ένα χρόνο– αναθεώρηση του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης. Η αναθεώρηση αυτή χρειαζόταν ώστε να έχει η Ελλάδα το δικαίωμα να υποβάλει το έβδομο κατά σειρά αίτημα πληρωμής προς την ΕΕ –έστω και κουτσουρεμένο κατά 800 εκατ. ευρώ– και να εισρεύσει στη χώρα άλλο 1 δισ. ευρώ, που κατά πάσα πιθανότητα θα μείνει παγωμένο ως λογιστική εγγραφή σε κάποιο υπουργείο, αφού βάσει των στοιχείων της Τράπεζας της Ελλάδος σχεδόν το ήμισυ των επιχορηγήσεων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ) προς τη χώρα μας αντί να χρηματοδοτεί έργα, λιμνάζει.
Ο αρμόδιος αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Νίκος Παπαθανάσης έσπευσε βέβαια για άλλη μια φορά να θριαμβολογήσει υποστηρίζοντας ότι «η Ελλάδα βρίσκεται στις πρώτες θέσεις απορρόφησης μεταξύ των 27 κρατών-μελών της ΕΕ και θα καταφέρει να μη χάσει ούτε ένα ευρώ». Ομως το ΠΑΣΟΚ και ο τομεάρχης Οικονομικών του Παύλος Γερουλάνος δημοσίευσε αποκαλυπτικά στοιχεία για τη μεγάλη έκταση της τελευταίας αναθεώρησης, που κάλυψε 135 από τα συνολικά 180 μέτρα και δράσεις του ελληνικού σχεδίου ή το 85% του συνόλου, σηματοδοτώντας ένα ριζικό «ψαλίδι» σε εκατοντάδες ενταγμένα έργα στο ΤΑΑ.
Το πολιτικό συμπέρασμα για το ΠΑΣΟΚ είναι ότι εννέα μήνες προτού λήξει το Ταμείο Ανάκαμψης «σε έναν μεγάλο αριθμό μέτρων η ελληνική κυβέρνηση αναγκάζεται να κατεβάσει τον πήχη προκειμένου να διασωθεί ό,τι μπορεί από το εθνικό σχέδιο», «χωρίς όμως να εξηγεί συγκεκριμένα γιατί το κάνει σε κάθε μέτρο», «ποιος ευθύνεται», «αν φταίνε οι ανάδοχοι, τα υπουργεία ή το χαμηλό επίπεδο προετοιμασίας και τι συνέπειες υπάρχουν και για ποιους;».
Δεδομένης της πρόσφατης κήρυξης της Αττικής σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης κινδύνου λειψυδρίας, με σκοπό να δρομολογηθούν έργα ύψους 2,5 δισ. ευρώ με επείγουσες διαδικασίες –εκτός ΤΑΑ, τα οποία οδήγησαν κιόλας σε αυξήσεις παγίου της ΕΥΔΑΠ– αλλά και της παρέμβασης του περιφερειάρχη Θεσσαλίας προς τον Κυριάκο Μητσοτάκη που ακολούθησε, με τον Δημήτρη Κουρέτα να δηλώνει ότι η Θεσσαλία βρίσκεται σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λειψυδρίας – ξηρασίας χειρότερης από αυτή της Αθήνας και να ζητά επιτέλους ένα χρονοδιάγραμμα για την εφαρμογή του Σχεδίου Διαχείρισης Υδάτων της Θεσσαλίας, το Documento εστίασε από το σύνολο των αναθεωρούμενων έργων του Ταμείου Ανάκαμψης σε αυτά που αφορούν το νερό. Σκοπός μας ήταν να διαπιστώσουμε αν και τι είδους έργα σχετικά με το νερό εντάχθηκαν στο ΤΑΑ, πόσα και ποια υλοποιήθηκαν ή εγκαταλείφθηκαν, αν υπήρξαν έργα για την Αττική και τη Θεσσαλία και αν, λόγω των καθυστερήσεων, γίνονται τώρα έργα που η κυβέρνηση διαφημίζει πομπωδώς χωρίς να ομολογεί ότι κινδυνεύουν με «ξαφνικό θάνατο» εξαιτίας της απώλειας της χρηματοδότησής τους με το τέλος του Ταμείου Ανάκαμψης.
Δράσεις στα χαρτιά
Το σχέδιο Ελλάδα 2.0 του Ταμείου Ανάκαμψης, που ενέκρινε η ΕΕ τον Ιούλιο του 2021, περιλάμβανε δύο δράσεις ή μέτρα για τα νερά, με αρκετά υποέργα η καθεμία.
Το μέτρο 16850 με τίτλο «Εργα παροχής και εξοικονόμησης νερού», προϋπολογισμού 200 εκατ. ευρώ και εποπτεύοντα φορέα το υπουργείο Περιβάλλοντος αφορούσε την ύδρευση και περιλάμβανε τα εξής υποέργα:
- Υποδομές ύδρευσης σε επτά περιοχές.
- Τρεις μονάδες αφαλάτωσης.
- Εργα τηλεμετρίας – τηλεχειρισμού για τον εντοπισμό διαρροών σε δίκτυα ύδρευσης.
- Προμήθεια ψηφιακών υδρομέτρων.
- Δράσεις εξοικονόμησης νερού σε 45.000 νοικοκυριά και 10.000 επιχειρήσεις τουλάχιστον.
Στα ορόσημα προβλεπόταν ότι το τέταρτο τρίμηνο 2024 θα παραδιδόταν έκθεση εκτιμητή που θα βεβαίωνε ότι έχει εκτελεστεί το 60% των έργων και το τέταρτο τρίμηνο 2025 έκθεση που θα βεβαίωνε ότι τα έργα έχουν ολοκληρωθεί.
Με ενδελεχή αναζήτηση στο διαδίκτυο εντοπίσαμε ότι στα υποέργα 1 και 4, δηλαδή στα έργα υποδομών ύδρευσης και στην προμήθεια ψηφιακών υδρομέτρων, πραγματοποιήθηκαν αρκετές εντάξεις έργων δήμων, συγκεκριμένα των Δήμων Νότιας Κυνουρίας, Κέας, Παρανεστίου Δράμας, Διονύσου, Λευκάδας, Θάσου, Εύδηλου Ικαρίας, Λοκρών και Καρπενησίου. Δεν είναι σαφές όμως ποια από αυτά τα έργα προχώρησαν και αν ολοκληρώθηκαν.
Κατά τις τρεις αναθεωρήσεις του ελληνικού προγράμματος που πραγματοποιήθηκαν μέσα στο 2025, πάντως, το μέτρο 16850 ακρωτηριάστηκε ριζικά: το υποέργο 5 καταργήθηκε, ενώ για τα υποέργα 1-4 αφαιρέθηκε η πρόβλεψη για την ολοκλήρωση των έργων που είχαν ενταχθεί και απέμεινε ως μοναδικό ορόσημο «η εκτέλεση τουλάχιστον 50 σχεδίων υποδομών παροχής και εξοικονόμησης νερού», αναφορά που δεν είναι σαφές τι δηλώνει.
Υπό αυτές τις συνθήκες ωστόσο δεν είναι πιθανό με τα 200 εκατ. ευρώ που δέσμευσε η Ελλάδα από το Ταμείο Ανάκαμψης για έργα παροχής και εξοικονόμησης νερού να πληρώσει τα έργα. Αξίζει να σημειωθεί επίσης ότι, ενώ το πρόβλημα της λειψυδρίας της Αττικής είναι παλιό και είναι γνωστό ότι λόγω του απαρχαιωμένου δικτύου υπάρχουν τεράστιες απώλειες νερού λόγω διαρροών στο Λεκανοπέδιο, η ΕΥΔΑΠ επί τέσσερα χρόνια δεν εκδήλωσε ενδιαφέρον για το υποέργο 3 που αφορά τα έργα τηλεμετρίας – τηλεχειρισμού για τον εντοπισμό διαρροών σε δίκτυα ύδρευσης.
Αρδευτικά έργα
Το δεύτερο μέτρο για το νερό ήταν το μέτρο 16285 με τίτλο «Επενδύσεις στο Εθνικό Αρδευτικό Δίκτυο μέσω προγραμμάτων ΣΔΙΤ», προϋπολογισμού 178 εκατ. ευρώ και με εποπτεύοντα φορέα το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης.
Στο αρχικό πρόγραμμα Ελλάδα 2.0, το μέτρο 16285 περιλάμβανε 18 αρδευτικά έργα, εκ των οποίων τα περισσότερα στον Θεσσαλικό Κάμπο. Κατά την πρώτη αναθεώρηση του ΤΑΑ, 11 από τα 18 αυτά αρδευτικά έργα –εκ των οποίων πέντε στον Θεσσαλικό Κάμπο– καταργήθηκαν, όπως προκύπτει από την απάντηση με ΑΠ 62161/30.04.2024 της Ειδικής Υπηρεσίας Συντονισμού του Ταμείου Ανάκαμψης του υπουργείου Οικονομικών σε ερώτηση του Παύλου Γερουλάνου. Καταργήθηκε επίσης ένα κρίσιμο αρδευτικό έργο στην Ηλεία. Συγκεκριμένα καταργήθηκαν τα έργα:
Φράγμα και δίκτυο Διποταμιάς στην Καστοριά.
Φράγμα στο Μπουγάζι Δομοκού και αρδευτικό δίκτυο.
Φράγμα στο Λιβάδι Αράχωβας, αρδευτικό δίκτυο και υδροηλεκτρικό εργοστάσιο.
Υπογειοποίηση των καναλέτων του ΤΟΕΒ Ν. Ηλείας, ΤΟΕΒ Αμαλιάδος, Α΄ Πύργου, Πελοπίου και Επιταλίου Ηλείας.
Αρδευτικό δίκτυο Κάτω Αχελώου.
Φράγμα στη θέση Δίλοφος «Κακλιτζόρεμα» και αρδευτικό δίκτυο στον Νομό Λάρισας.
Φράγμα στη θέση Ναρθάκι «Λουκιατζόρεμα» και αρδευτικό δίκτυο στο Νομό Λάρισας καθώς και φράγμα Νεοχωρίτη και αρδευτικό δίκτυο στον Νομό Τρικάλων.
Φράγμα Γριζάνου και αρδευτικό δίκτυο στον Νομό Τρικάλων.
Φράγμα Αχλαδοχωρίου και αρδευτικό δίκτυο στον Νομό Τρικάλων.
Φράγμα Τιτάνου Τρικάλων και αρδευτικό δίκτυο.
Ετσι το μέτρο 16285 απέμεινε με επτά αρδευτικά έργα που έγιναν έξι (όταν δύο έργα που προγραμματίζονταν στον Νομό Λασιθίου ενώθηκαν σε ένα) κι αυτά περιλαμβάνονται σήμερα στο Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα Υδωρ 2.0 του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης. Το Υδωρ 2.0 που τρέχει αυτήν τη στιγμή περιλαμβάνει τα έργα:
Αποκατάσταση και εκσυγχρονισμός των δικτύων άρδευσης του ΤΟΕΒ Ταυρωπού που αφορά τον κάμπο της Καρδίτσας, προϋπολογισμού 131 εκατ. ευρώ, και με πρόσθετη χρηματοδότηση 36,6 εκατ. ευρώ από το ΤΑΑ.
Φράγμα Μιναγιώτικου στη Μεσσηνία, με προϋπολογισμό 96,5 εκατ. ευρώ και πρόσθετη χρηματοδότηση 29,5 εκατ. ευρώ από το ΤΑΑ.
Αρδευτικό δίκτυο Υπέρειας Ν. Λάρισας – Ορφανών Νομού Καρδίτσας, με προϋπολογισμό 107 εκατ. ευρώ και πρόσθετη χρηματοδότηση 24 εκατ. ευρώ από το ΤΑΑ.
Φράγμα στον Αγιο Ιωάννη Ιεράπετρας και λιμνοδεξαμενή Χοχλακίων με αρδευτικό δίκτυο στη Σητεία, με προϋπολογισμό 56 εκατ. ευρώ και πρόσθετη χρηματοδότηση 18,5 εκατ. ευρώ από το ΤΑΑ.
Μεταφορά και διανομή νερού από τον ποταμό Νέστο στην πεδιάδα της Ξάνθης, με προϋπολογισμό 170 εκατ. ευρώ και πρόσθετη χρηματοδότηση 51 εκατ. από το ΤΑΑ.
Φράγμα Αλμωπαίου και αρδευτικό δίκτυο στον Νομό Πέλλας, με προϋπολογισμό 75 εκατ. ευρώ, που όμως απεντάχθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης καθώς ο διαγωνισμός για την ανάθεσή του βγήκε άγονος και θα πρέπει κάποτε στο μέλλον να επαναληφθεί.
Σύμφωνα με το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, με τα πέντε πρώτα αυτά αρδευτικά έργα του προγράμματος Υδωρ 2.0, για τα οποία έχουν ολοκληρωθεί οι διαγωνισμοί και υπάρχουν ανάδοχοι, επιτελείται η απορρόφηση του συνόλου της χρηματοδότησης ύψους 178 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης που είχε προβλεφθεί για αρδευτικά έργα με ΣΔΙΤ. Αρα σε ό,τι αφορά το μέτρο 16285 δεν έχει χαθεί ούτε ένα ευρώ.
Ωστόσο, αφού οι υπογραφές στις συμβάσεις μπήκαν με μεγάλη καθυστέρηση, στο διάστημα από τον Μάιο 2025 έως τον Σεπτέμβριο 2025 (ακόμη εκκρεμούν για το αρδευτικό της Μεσσηνίας) και ο ορίζοντας αποπεράτωσης είναι 36-42 μήνες, κανένα από αυτά τα αρδευτικά δεν θα ολοκληρωθεί στους εννέα μήνες που απομένουν έως το τέλος Αυγούστου 2026, για να λάβει τη χρηματοδότηση από το ΤΑΑ.
Για τον λόγο αυτό στην τελευταία αναθεώρηση του ελληνικού σχεδίου ανάκαμψης, για να πάρει την έβδομη δόση η κυβέρνηση κατάργησε ακόμη τον στόχο της ολοκλήρωσης αυτών των πέντε αρδευτικών έργων επί του συνόλου των αρχικά 18 και την αντικατέστησε από την υποχρέωση θέσης σε ισχύ νομικών πράξεων όπως η «Εθνική Στρατηγική για το Νερό» μέχρι τα τέλη του 2025.
Η εν λόγω εθνική στρατηγική σημαίνει τη δημιουργία μεγάλων εταιρικών πόλων, στα πρότυπα της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ, και στην επαρχία. Σημαίνει επίσης έργα υψηλού κόστους, με πρώτο το έργο «Εύρυτος», προϋπολογισμού 2,5 δισ. ευρώ, για τη μερική εκτροπή των ποταμών Κρικελιώτη και Καρπενησιώτη προς τον ταμιευτήρα του Ευήνου με σκοπό την ύδρευση της Αττικής. Το επενδυτικό αυτό πρόγραμμα-μαμούθ αναμένεται να αναλάβουν να φέρουν σε πέρας οι «μεγάλοι» των κατασκευών – έχουν πάρει και τα πέντε αρδευτικά έργα μέσω ΣΔΙΤ που είχαν ενταχθεί στο Ταμείο Ανάκαμψης.
Kόστος για τους αγρότες
Καταλήγοντας σε ό,τι αφορά το νερό, το Ταμείο Ανάκαμψης υπήρξε μια χαμένη ευκαιρία. Επί τέσσερα ολόκληρα χρόνια στην Αττική δεν απορροφήθηκε τίποτα –τώρα χρειάζονται 2,5 δισ. ευρώ και αυξήσεις παγίου της ΕΥΔΑΠ για αρχή…–, στη Θεσσαλία τα μισά αρδευτικά ακυρώθηκαν, ενώ για τα δύο, που ύστερα από τεράστιες καθυστερήσεις ξεκίνησαν, τα χρήματα θα χαθούν αφού δεν υπάρχει δυνατότητα ολοκλήρωσής τους ως τις 30 Αυγούστου 2026.
Οταν το 2027 γίνει η εκκαθάριση των έργων του ελληνικού σχεδίου, η Ελλάδα θα κληθεί να επιστρέψει τα 178 εκατ. ευρώ που δέσμευσε για αρδευτικά, και για να καλυφθεί το κενό θα χρειαστεί να βρεθούν νέοι πόροι και κατά πάσα πιθανότητα θα αυξηθεί το κόστος άρδευσης για τους αγρότες.
Oι πρώτες αυξήσεις… 300% από την ΕΥΔΑΠ
Αργά το βράδυ της περασμένης Πέμπτης η ΕΥΔΑΠ ανακοίνωσε ότι για να χρηματοδοτήσει έργα αναβάθμισης και εκσυγχρονισμού του δικτύου, περιορισμού απωλειών νερού και ψηφιακής παρακολούθησης, ύψους 2,5 δισ. ευρώ, αυξάνει τις τιμές της. Στα νοικοκυριά αυξάνεται το πάγιο ύδρευσης και προστίθεται πάγιο αποχέτευσης. Η τιμή διαμορφώνεται από 3 ευρώ η τριμηνία στα 9 ευρώ, ήτοι αύξηση 300%, αλλά δεν αυξάνεται (ακόμη) η τιμή του κυβικού. Στις επιχειρήσεις αυξάνεται κατά 32% η τιμή του κυβικού, αλλά όχι το πάγιο. Ανεβαίνει από 0,83 ευρώ ανά κυβικό μέτρο που είναι σήμερα σε 1,10 ευρώ για κατανάλωση έως 1.000 κ.μ. και από 0,98 ευρώ σε 1,30 ευρώ για κατανάλωση άνω των 1.000 κ.μ.
Κι αυτή είναι μόνο η αρχή.
ΠΗΓΗ:documento