AM, FM ή DAB+ στην επόμενη μεγάλη καταστροφή;

Γιατί το ραδιόφωνο έκτακτης ανάγκης δεν μπορεί να μείνει στον 20ό αιώνα

Υπάρχει ένα επιχείρημα που επανέρχεται κάθε φορά που συζητάμε για το μέλλον του AM: «Σε μια μεγάλη φυσική καταστροφή, όταν πέσουν τα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας και το Internet, θα χρειαστούμε το AM».

Το επιχείρημα έχει βάση. Αλλά λείπει από αυτό μια κρίσιμη παράμετρος: Τι συμβαίνει όταν η φυσική καταστροφή έχει προκαλέσει εκτεταμένη διακοπή ηλεκτροδότησης;

Γιατί τότε δεν αρκεί να έχουμε έναν πομπό.

Πρέπει να έχουμε ρεύμα για να τον λειτουργήσουμε, εφεδρική ηλεκτροδότηση, καύσιμα, εγκαταστάσεις, κεραίες, ζεύξεις μεταφοράς του προγράμματος και προσωπικό που θα μπορεί να κρατήσει όλο το σύστημα σε λειτουργία.

Και εδώ η συζήτηση για το AM, το FM και το DAB+ αποκτά διαφορετική διάσταση.

Το ζητούμενο δεν είναι ποια τεχνολογία είναι «παλιά» και ποια «καινούργια».

Το ζητούμενο είναι: ποιο σύστημα μπορεί να συνεχίσει να ενημερώνει τον πολίτη όταν μια μεγάλη καταστροφή έχει χτυπήσει ταυτόχρονα ηλεκτρικό δίκτυο, τηλεπικοινωνίες και υποδομές;

Το AM δεν πρέπει να απαξιωθεί

Ας ξεκινήσουμε από κάτι σημαντικό.

Το AM δεν είναι άχρηστο.

Η χαμηλή συχνότητα και τα χαρακτηριστικά διάδοσής του έχουν επιτρέψει εδώ και δεκαετίες την κάλυψη πολύ μεγάλων περιοχών από έναν ισχυρό πομπό. Σε αραιοκατοικημένες περιοχές, σε μεγάλες γεωγραφικές εκτάσεις και σε ορισμένες περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης, αυτό μπορεί να αποτελέσει σημαντικό πλεονέκτημα.

Ένα AM δίκτυο μπορεί να είναι εξαιρετικά χρήσιμο ως εφεδρική υποδομή. Το πρόβλημα λοιπόν δεν είναι το AM.

Το πρόβλημα είναι η αντίληψη ότι επειδή κάποτε το AM ήταν η καλύτερη λύση για μεγάλες αποστάσεις, πρέπει υποχρεωτικά να παραμείνει και σήμερα η βασική λύση για κάθε κατάσταση έκτακτης ανάγκης.

Η τεχνολογία έχει αλλάξει. Και μαζί της πρέπει να αλλάξει και ο σχεδιασμός της πολιτικής προστασίας.

Το πραγματικό πρόβλημα των 50 kW

Ας πάρουμε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα.

Ένας ισχυρός AM σταθμός μπορεί να λειτουργεί με ισχύ εκπομπής δεκάδων kilowatt. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, για παράδειγμα, τα 50 kW αποτελούν χαρακτηριστικό επίπεδο για ισχυρούς AM σταθμούς.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ένας πομπός 50 kW καταναλώνει απλώς 50 kW ηλεκτρικής ενέργειας — η πραγματική κατανάλωση του συστήματος είναι μεγαλύτερη και εξαρτάται από την αποδοτικότητα του πομπού και ολόκληρης της εγκατάστασης.

Σημαίνει όμως κάτι πολύ απλό: όσο μεγαλύτερη είναι η εγκατάσταση και η ισχύς της, τόσο μεγαλύτερη είναι και η απαίτηση για αξιόπιστη ενεργειακή υποδομή.

Και σε μια φυσική καταστροφή αυτό είναι κρίσιμο.

Ένας μεγάλος σεισμός μπορεί να καταστρέψει υποσταθμούς.

Μια πλημμύρα μπορεί να πλημμυρίσει εγκαταστάσεις.

Μια μεγάλη πυρκαγιά μπορεί να διακόψει γραμμές ηλεκτροδότησης.

Μια χιονοθύελλα μπορεί να αποκλείσει δρόμους και να εμποδίσει τον ανεφοδιασμό.

Ένας ισχυρός AM πομπός μπορεί ασφαλώς να διαθέτει γεννήτριες και εφεδρικά συστήματα. Όμως αυτά πρέπει να υπάρχουν, να συντηρούνται, να έχουν καύσιμα και να μπορούν να λειτουργήσουν για όσο διαρκεί η κρίση.

Άρα το επιχείρημα δεν είναι ότι «το AM σταματά επειδή κόπηκε το ρεύμα».

Το σωστό επιχείρημα είναι: η μεγάλη ισχύς και η μεγάλη ενεργειακή απαίτηση κάνουν την εφεδρεία μιας τέτοιας εγκατάστασης σημαντικότερο και δυσκολότερο επιχειρησιακό ζήτημα.

Και εδώ αρχίζει να γίνεται ενδιαφέρον το DAB+

Το DAB+ λειτουργεί με μια εντελώς διαφορετική λογική.

Δεν έχουμε έναν ξεχωριστό πομπό για κάθε ραδιοφωνικό σταθμό.

Πολλά προγράμματα μεταφέρονται μέσα από την ίδια ψηφιακή πολυπλεξία.

Ένας πομπός λοιπόν δεν εξυπηρετεί έναν μόνο σταθμό.

Εξυπηρετεί ολόκληρη την πλατφόρμα.

Αυτό έχει τεράστια σημασία σε περίπτωση κρίσης.

Αν υπάρχει μια εφεδρική εγκατάσταση εκπομπής DAB+ με γεννήτρια και εφεδρική παροχή, η ίδια υποδομή μπορεί να μεταφέρει ταυτόχρονα πολλές ραδιοφωνικές υπηρεσίες.

Δεν χρειάζεται κάθε σταθμός να διατηρεί ξεχωριστό ισχυρό πομπό και ξεχωριστή ενεργειακή εφεδρεία.

Η υποδομή μπορεί να είναι κοινή.

Και αυτό είναι ένα από τα μεγάλα πλεονεκτήματα της ψηφιακής αρχιτεκτονικής.

Η κρίσιμη διαφορά: δεν χρειάζεται μόνο «σήμα»

Στην πραγματική καταστροφή δεν αρκεί να ακούσουμε ένα ραδιόφωνο.

Χρειαζόμαστε πληροφορία.

Πού έχει γίνει η καταστροφή;

Ποιοι δρόμοι είναι κλειστοί;

Πού πρέπει να κατευθυνθούν οι κάτοικοι;

Ποια περιοχή πρέπει να εκκενωθεί;

Πού υπάρχουν καταφύγια;

Πού υπάρχει πόσιμο νερό;

Ποιοι δρόμοι είναι ασφαλείς;

Ποια περιοχή κινδυνεύει από νέο φαινόμενο;

Και εδώ το DAB+ έχει ένα σημαντικό πλεονέκτημα απέναντι στο παραδοσιακό αναλογικό ραδιόφωνο.

Δεν μεταφέρει μόνο ήχο.

Μπορεί να μεταφέρει και δεδομένα, όπως κείμενο και εικόνες, ενώ το σύστημα έκτακτης ανάγκης ASA μπορεί να μεταδώσει προειδοποιήσεις με γεωγραφική στόχευση.

Αυτό αλλάζει τη φιλοσοφία της έκτακτης ενημέρωσης.

Το DAB+ μπορεί να «ξυπνήσει» το ραδιόφωνο

Εδώ βρίσκεται ίσως το μεγαλύτερο πλεονέκτημα του DAB+ απέναντι στο FM και το παραδοσιακό AM.

Με το Automatic Safety Alert, οι συμβατοί δέκτες μπορούν να λαμβάνουν ειδική προειδοποίηση χωρίς να απαιτείται Internet ή δίκτυο κινητής τηλεφωνίας.

Το σύστημα μπορεί να λειτουργεί στο παρασκήνιο, να αναγνωρίζει ότι υπάρχει προειδοποίηση για συγκεκριμένη περιοχή και, σε συμβατούς δέκτες, να ενεργοποιεί αυτόματα τη διαδικασία προειδοποίησης. Υπάρχει επίσης δυνατότητα γεωγραφικού προσδιορισμού της περιοχής που αφορά η προειδοποίηση.

Αυτό είναι κάτι εντελώς διαφορετικό από το κλασικό μοντέλο:

«Άνοιξε το ραδιόφωνο και βρες τον σταθμό».

Στο μοντέλο του DAB+ το ραδιόφωνο μπορεί να γίνει μέρος ενός ενεργού συστήματος προειδοποίησης.

Και αυτή είναι μια τεράστια διαφορά.

Φανταστείτε έναν μεγάλο σεισμό

Ας υποθέσουμε ότι ένας μεγάλος σεισμός χτυπά μια ελληνική περιοχή.

Το ηλεκτρικό δίκτυο καταρρέει σε αρκετές περιοχές.

Τα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας υπερφορτώνονται.

Το Internet αντιμετωπίζει προβλήματα.

Οι κάτοικοι έχουν όμως αυτοκίνητα, φορητά ραδιόφωνα και άλλους δέκτες που λειτουργούν με μπαταρία.

Τι θα θέλαμε να έχουμε;

Ένα τεράστιο AM δίκτυο;

Ναι, εφόσον υπάρχει και λειτουργεί.

Αλλά θα θέλαμε ταυτόχρονα ένα ανθεκτικό DAB+ δίκτυο με εφεδρική ηλεκτροδότηση και σύστημα αυτόματων προειδοποιήσεων.

Γιατί τότε δεν χρειάζεται απλώς να μεταδώσουμε έναν ήχο.

Μπορούμε να στείλουμε συγκεκριμένη προειδοποίηση στην περιοχή που επηρεάζεται.

Και οι συμβατοί δέκτες μπορούν να αντιδράσουν αυτόματα στην προειδοποίηση.

Η μεγάλη παρεξήγηση για το ηλεκτρικό ρεύμα

Κάποιος θα μπορούσε εύλογα να πει:

«Μα και ο DAB+ πομπός χρειάζεται ρεύμα».

Φυσικά.

Ακριβώς γι’ αυτό η σωστή σύγκριση δεν είναι:

AM χωρίς ρεύμα εναντίον DAB+ χωρίς ρεύμα.

Χωρίς ηλεκτρική ενέργεια, κανένας μεγάλος επίγειος πομπός δεν λειτουργεί από μόνος του.

Η σωστή σύγκριση είναι:

ποιο δίκτυο μπορεί να σχεδιαστεί πιο αποτελεσματικά με εφεδρική ενέργεια και πλεονασμό;

Και εδώ το DAB+ έχει ένα πολύ ενδιαφέρον πλεονέκτημα.

Ένας κοινός πομπός μπορεί να εξυπηρετεί πολλές υπηρεσίες.

Μπορούν να υπάρχουν πολλαπλά σημεία εκπομπής.

Μπορούν να υπάρχουν εφεδρικές ζεύξεις.

Μπορεί να υπάρχει εφεδρικό κέντρο.

Μπορούν να υπάρχουν γεννήτριες και UPS.

Και το σύστημα μπορεί να σχεδιαστεί από την αρχή με γνώμονα την ανθεκτικότητα.

Η ίδια η WorldDAB σε πρόσφατη τεχνική συζήτηση για την ανθεκτικότητα των δικτύων DAB+ έθεσε ακριβώς αυτά τα θέματα: εφεδρική ενέργεια, αξιοπιστία εγκαταστάσεων, εφεδρεία στις κεραίες, εφεδρικές ζεύξεις και ανθεκτικότητα του κέντρου παραγωγής και διανομής.

Δεν είναι μόνο θέμα ισχύος

Και εδώ πρέπει να καταρρίψουμε μια ακόμη αντίληψη.

Η ασφάλεια ενός ραδιοφωνικού δικτύου σε καταστροφή δεν εξαρτάται από το ποιος έχει τον μεγαλύτερο πομπό.

Εξαρτάται από το πόσο καλά είναι σχεδιασμένο το δίκτυο.

Ένας πανίσχυρος πομπός που θα σταματήσει επειδή καταστράφηκε η ηλεκτροδότηση ή η ζεύξη του δεν είναι καλύτερη εφεδρεία από ένα μικρότερο δίκτυο που διαθέτει πολλαπλές ανεξάρτητες εγκαταστάσεις και εφεδρείες.

Η ανθεκτικότητα δεν είναι μόνο watt.

Είναι:

εφεδρεία + πλεονασμός + ανεξαρτησία + κάλυψη + σωστή τροφοδοσία + πολλαπλές διαδρομές μεταφοράς σήματος.

Και το FM;

Το FM έχει επίσης θέση.

Δεν πρέπει να το απαξιώσουμε.

Το FM είναι εξαιρετικά διαδεδομένο, οι δέκτες του υπάρχουν παντού και αποτελεί ακόμη βασικό μέσο ενημέρωσης σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Η EBU χαρακτηρίζει τόσο το FM όσο και το DAB+ σημαντικές τεχνολογίες επίγειας ραδιοφωνικής μετάδοσης για τη διατήρηση της επικοινωνίας σε κρίσεις.

Όμως το FM έχει ένα βασικό περιορισμό:

κάθε σταθμός χρειάζεται τη δική του συχνότητα και τη δική του εκπομπή.

Το DAB+ μπορεί να συγκεντρώσει πολλές υπηρεσίες σε μία πολυπλεξία.

Και αυτό σημαίνει ότι σε ένα σχέδιο πολιτικής προστασίας μπορεί να χρησιμοποιηθεί πολύ πιο ευέλικτα ως κοινή πλατφόρμα.

Η Ελλάδα έχει ήδη την υποδομή για να το κάνει

Το επιχείρημα δεν είναι θεωρητικό.

Η Ελλάδα έχει ήδη αναπτύξει εθνικό DAB+ δίκτυο της ΕΡΤ και, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία του 2026, η κάλυψη έχει φτάσει περίπου στο 80% του πληθυσμού.

Άρα η χώρα δεν χρειάζεται να ξεκινήσει από το μηδέν.

Αυτό που χρειάζεται είναι να δει το DAB+ όχι απλώς ως νέο τρόπο να ακούμε ραδιόφωνο, αλλά ως μέρος μιας εθνικής υποδομής πολιτικής προστασίας.

Κάθε βασικό κέντρο εκπομπής θα μπορούσε να διαθέτει:

• εφεδρική ηλεκτροδότηση μεγάλης διάρκειας,
• γεννήτριες και καύσιμα,
• UPS για την αδιάλειπτη λειτουργία κρίσιμου εξοπλισμού,
• εφεδρικές ζεύξεις προς το κέντρο,
• εναλλακτική διαδρομή μεταφοράς του σήματος,
• δυνατότητα αυτόνομης λειτουργίας για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα,
• και υποστήριξη του συστήματος DAB+ Emergency Warning / ASA.

Έτσι το DAB+ δεν θα ήταν απλώς άλλη μία τεχνολογία ψυχαγωγίας.

Θα αποτελούσε μέρος της εθνικής υποδομής έκτακτης ενημέρωσης.

Το AM μπορεί να παραμείνει ως εφεδρεία

Και εδώ είναι που πρέπει να αποφύγουμε την άλλη υπερβολή.

Δεν υπάρχει λόγος να καταργήσουμε το AM επειδή έχουμε DAB+.

Ένα υπάρχον AM δίκτυο μπορεί να παραμείνει ως επιπλέον επίπεδο εφεδρείας, ειδικά εκεί όπου η γεωγραφική του κάλυψη προσφέρει κάτι που άλλα δίκτυα δεν προσφέρουν.

Αυτό που δεν χρειάζεται είναι να υποστηρίζουμε ότι το AM είναι η μοναδική πραγματική λύση για τις φυσικές καταστροφές.

Γιατί τότε αγνοούμε την εξέλιξη της τεχνολογίας.

Το μέλλον της πολιτικής προστασίας δεν πρέπει να είναι:

AM εναντίον FM εναντίον DAB+.

Πρέπει να είναι:

AM + FM + DAB+ + 112 + Cell Broadcast + δορυφορικές και άλλες εφεδρικές επικοινωνίες.

Όσο περισσότερα ανεξάρτητα μέσα υπάρχουν, τόσο μικρότερη είναι η πιθανότητα να αποκοπεί ο πολίτης από την ενημέρωση.

Το πραγματικό πλεονέκτημα του DAB+

Το DAB+ δεν είναι καλύτερο από το AM επειδή είναι «ψηφιακό».

Δεν είναι καλύτερο επειδή έχει καλύτερο ήχο.

Δεν είναι καλύτερο επειδή μπορεί να μεταδώσει περισσότερους σταθμούς.

Σε μια φυσική καταστροφή, το σημαντικότερο πλεονέκτημά του είναι ότι μπορεί να συνδυάσει:

μεγάλη επίγεια κάλυψη, κοινή υποδομή για πολλές υπηρεσίες, μετάδοση δεδομένων, γεωγραφικά στοχευμένες προειδοποιήσεις και αυτοματοποιημένη ενεργοποίηση συμβατών δεκτών.

Αυτό είναι το σημείο στο οποίο το DAB+ περνά από το «νέο ραδιόφωνο» στο σύγχρονο σύστημα ενημέρωσης κρίσεων.

Και ίσως τελικά αυτό είναι το σημαντικότερο επιχείρημα υπέρ του.

Δεν χρειάζεται να καταργήσουμε το AM.

Δεν χρειάζεται να πετάξουμε το FM.

Χρειάζεται όμως να σταματήσουμε να θεωρούμε ότι η ασφάλεια ενός κράτους σε μια φυσική καταστροφή εξαρτάται από το ποιος διαθέτει τον ισχυρότερο πομπό.

Η εποχή των 50 kW ως μοναδικού συμβόλου ασφάλειας τελειώνει.

Η σύγχρονη ασφάλεια βρίσκεται στην εφεδρεία, στον πλεονασμό, στην ψηφιακή στόχευση και στην ικανότητα ενός συστήματος να συνεχίζει να λειτουργεί όταν οι υπόλοιπες υποδομές έχουν καταρρεύσει.

Και σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, το DAB+ δεν έρχεται να καταργήσει το AM.

Έρχεται να προσθέσει κάτι που το αναλογικό ραδιόφωνο δεν μπορούσε να προσφέρει: ένα σύγχρονο, πολυκαναλικό και αυτοματοποιημένο επίπεδο έκτακτης ενημέρωσης.