Ο θάνατος του Γιώργου Μαζωνάκη είναι μια τραγωδία. Τελεία.
Ένας άνθρωπος 54 ετών έφυγε ξαφνικά και οι συνθήκες του θανάτου του πρέπει να διερευνηθούν μέχρι τέλους. Αυτή τη στιγμή, μάλιστα, η ιατροδικαστική εξέταση δεν έχει προσδιορίσει την αιτία του θανάτου και αναμένονται τα αποτελέσματα των τοξικολογικών και ιστολογικών εξετάσεων.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να χάσουμε και την κοινή λογική.
Γιατί τις τελευταίες ημέρες παρακολουθούμε κάτι που είναι πολύ ελληνικό: ένα ολόκληρο σύστημα να πέφτει από τα σύννεφα.
Κανάλια που επί χρόνια φιλοξενούν ανθρώπους οι οποίοι πουλάνε «θαυματουργές» λύσεις για κάθε ασθένεια, ξαφνικά ανακαλύπτουν την ανάγκη για αυστηρή επιστημονική τεκμηρίωση.
Εκπομπές που έχουν δώσει βήμα σε κάθε λογής «ειδικό» της τηλεόρασης, σήμερα αναρωτιούνται πώς είναι δυνατόν ένας άνθρωπος να εμπιστευτεί μια αμφιλεγόμενη θεραπευτική πρακτική.
Και μια Πολιτεία που κατά καιρούς έχει ανεχθεί —και σε ορισμένες περιπτώσεις έχει δει ακόμη και πολιτικά πρόσωπα να εμφανίζονται να προωθούν— προϊόντα και πρακτικές αμφίβολης επιστημονικής αξίας, ξαφνικά εμφανίζεται ως αυστηρός θεματοφύλακας της επιστήμης.
Μα πραγματικά;
Πότε ακριβώς ανακαλύψαμε ότι η υγεία δεν είναι πεδίο για πειράματα, μόδες, τηλεοπτικό εμπόριο και «θαυματουργές» λύσεις;
Γιατί αν υπάρχει ένα μάθημα που πρέπει να πάρουμε από αυτή την ιστορία, δεν είναι μόνο τι συνέβη στον Γιώργο Μαζωνάκη εκείνη την ημέρα.
Είναι το πώς λειτουργεί ολόκληρη η κοινωνία γύρω από την υγεία.
Εδώ και χρόνια, στην Ελλάδα έχει αναπτυχθεί μια τεράστια αγορά γύρω από την αγωνία του ανθρώπου να γίνει καλά. Νανογιλέκα, κεραλοιφές, «εναλλακτικές» θεραπείες, συμπληρώματα, υποσχέσεις για αποτοξίνωση, αναζωογόνηση, αντιγήρανση και ένα σωρό άλλα προϊόντα και πρακτικές βρίσκουν χώρο στη δημόσια σφαίρα.
Και το πρόβλημα δεν είναι ότι υπάρχουν άνθρωποι που ψάχνουν εναλλακτικές λύσεις.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν η εναλλακτική λύση παρουσιάζεται ως ισοδύναμη με την επιστημονικά τεκμηριωμένη ιατρική χωρίς τα αντίστοιχα στοιχεία.
Και γίνεται ακόμη μεγαλύτερο πρόβλημα όταν αυτή η αντίληψη αποκτά τηλεοπτική προβολή και εμπορική νομιμοποίηση.
Δεν μπορείς τη μία μέρα να πουλάς στον τηλεθεατή την ιδέα ότι υπάρχει ένα προϊόν που «θεραπεύει τα πάντα» και την επόμενη να του κάνεις μάθημα για την ανάγκη να ακολουθούμε αυστηρά την επιστήμη.
Δεν μπορείς να δίνεις χώρο σε κάθε απίθανη θεωρία επειδή κάνει τηλεθέαση και όταν συμβεί μια τραγωδία να ανακαλύπτεις ξαφνικά την αξία των πρωτοκόλλων.
Και βέβαια, δεν πρέπει να κάνουμε το αντίστροφο λάθος.
Δεν γνωρίζουμε ακόμη τι ακριβώς προκάλεσε τον θάνατο του Μαζωνάκη. Η έρευνα βρίσκεται σε εξέλιξη και οι Αρχές εξετάζουν τις συνθήκες υπό τις οποίες κατέρρευσε.
Άρα δεν έχουμε δικαίωμα να αποφανθούμε από την τηλεόραση ότι «έφταιγε αυτό» ή «έφταιγε εκείνο».
Έχουμε όμως κάθε δικαίωμα να θέσουμε ένα πολύ μεγαλύτερο ερώτημα:
Ποιος ελέγχει πραγματικά την αγορά της υγείας στην Ελλάδα;
Ποιος ελέγχει τι διαφημίζεται;
Ποιος ελέγχει τι παρουσιάζεται ως θεραπεία;
Ποιος ελέγχει ποιος αυτοπαρουσιάζεται ως ειδικός;
Και κυρίως, ποιος προστατεύει τον πολίτη που βρίσκεται φοβισμένος, άρρωστος ή απελπισμένος και είναι έτοιμος να πιστέψει σχεδόν οτιδήποτε του υποσχεθεί ελπίδα;
Αυτό είναι το πραγματικό θέμα.
Ο Μαζωνάκης απλώς έκανε αυτή τη συζήτηση πολύ πιο δυνατή επειδή ήταν γνωστός.
Και εδώ χρειάζεται επίσης να είμαστε ειλικρινείς και για τον ίδιο.
Ο Γιώργος Μαζωνάκης υπήρξε ένας επιτυχημένος και αναγνωρίσιμος τραγουδιστής της εποχής του. Είχε προσωπικό ύφος, χαρακτηριστική παρουσία, μεγάλες επιτυχίες και ένα κοινό που τον ακολούθησε για δεκαετίες.
Αυτό αξίζει να αναγνωριστεί.
Δεν χρειάζεται όμως, επειδή πέθανε ξαφνικά, να ξαναγράψουμε την ιστορία της ελληνικής μουσικής.
Ο Μαζωνάκης δεν ήταν Καζαντζίδης. Δεν ήταν Θεοδωράκης. Δεν ήταν Χατζιδάκις.
Και δεν είναι προσβολή αυτό.
Οι μεγάλοι καλλιτέχνες δεν χρειάζεται να συγκρίνονται μεταξύ τους για να αναγνωριστεί η αξία τους.
Ο Μαζωνάκης είχε τη δική του θέση. Στη δική του εποχή. Στο δικό του είδος. Με το δικό του κοινό.
Και αυτή η θέση είναι απολύτως σεβαστή.
Αλλά ας μην χρησιμοποιούμε τον θάνατό του για να δημιουργήσουμε έναν μύθο μεγαλύτερο από την πραγματικότητα.
Ούτε όμως να χρησιμοποιούμε τον θάνατό του για να κάνουμε τηλεοπτικό δικαστήριο.
Ας περιμένουμε τα πορίσματα.
Ας ελεγχθούν οι γιατροί, οι διαδικασίες, το ιατρείο, τα πρωτόκολλα και οτιδήποτε άλλο πρέπει να ελεγχθεί.
Αν υπάρχει ευθύνη, να αποδοθεί.
Αν δεν υπάρχει, να ειπωθεί καθαρά.
Αλλά παράλληλα ας κοιτάξουμε και τον καθρέφτη.
Γιατί η Ελλάδα δεν μπορεί να είναι μια χώρα όπου η επιστήμη θυμόμαστε μόνο όταν πεθαίνει ένας διάσημος.
Δεν μπορεί να είναι μια χώρα όπου οι τηλεοράσεις πουλάνε κάθε είδους «θαύμα» και μετά σοκάρονται όταν κάποιος παίρνει στα σοβαρά αυτά που του πούλησαν.
Δεν μπορεί η Πολιτεία να κάνει τα στραβά μάτια όταν η αγορά της «θαυματουργής υγείας» μεγαλώνει και μετά να εμφανίζεται έκπληκτη μπροστά στις συνέπειες.
Και δεν μπορεί η κοινωνία να ζητά απαντήσεις μόνο όταν το θύμα έχει γνωστό όνομα.
Γιατί πίσω από τον Μαζωνάκη υπάρχουν χιλιάδες άγνωστοι άνθρωποι που καθημερινά παίρνουν αποφάσεις για την υγεία τους μέσα σε έναν κυκεώνα διαφήμισης, φόβου, παραπληροφόρησης και εμπορικών υποσχέσεων.
Αυτοί δεν έχουν τηλεοπτικά συνεργεία έξω από το νοσοκομείο.
Δεν έχουν εκατομμύρια ανθρώπους να συζητούν την υπόθεσή τους.
Και όμως, η ζωή τους αξίζει ακριβώς το ίδιο.
Ο θάνατος του Γιώργου Μαζωνάκη λοιπόν δεν πρέπει να γίνει ούτε θέαμα ούτε μύθος.
Πρέπει να γίνει αφορμή για απαντήσεις.
Και ίσως, ακόμη περισσότερο, αφορμή για να σταματήσουμε να πέφτουμε από τα σύννεφα.
Γιατί κανείς δεν μπορεί να ισχυρίζεται ότι δεν ήξερε πως στην Ελλάδα η υγεία έχει γίνει εδώ και χρόνια πεδίο εμπορίου, τηλεοπτικής προβολής και κάθε λογής «θαυματουργών» υποσχέσεων.
Το πραγματικό σκάνδαλο δεν είναι ότι σήμερα όλοι ανακάλυψαν την επιστήμη.
Το πραγματικό σκάνδαλο είναι ότι χρειάστηκε να πεθάνει ένας διάσημος άνθρωπος για να θυμηθούν ότι υπάρχει.
Π.Σ
