Η καλοκαιρινή ανεμελιά κοστίζει όλο και περισσότερο για γονείς και παιδιά.
Καλοκαιρινές διακοπές: Πού πάνε τα παιδιά όταν το ταξίδι κοστίζει και οι γονείς δουλεύουν;
Και τώρα που έκλεισαν τα σχολεία, τι θα κάνουν χιλιάδες οικογένειες με τα παιδιά τους, όταν λεφτά έστω για μία εβδομάδα διακοπών δεν υπάρχουν κι όταν οι γονείς συνεχίζουν να δουλεύουν αρκετές ώρες για να τα φέρουν βόλτα; «Το πρώτο που μας απασχολεί, ως εργαζόμενοι γονείς, με το κλείσιμο των σχολείων είναι πού θα πάνε τα παιδιά μας», λέει στο documentonews.gr ο Φίλιππος Φλουσκούνης, πρόεδρος ΔΣ Ομοσπονδίας Γονέων Περιφέρειας Αττικής.
Ο ίδιος σημειώνει την συνεισφορά των παππούδων και των γιαγιάδων στη φροντίδα των παιδιών κατά τους θερινούς μήνες. Σημειώνει ωστόσο με νόημα ότι αυτό δεν είναι πάντα εφικτό, καθώς «έχουν ανέβει πλέον τα όρια συνταξιοδότησης, ενώ υπάρχουν παππούδες και γιαγιάδες που εργάζονται».
Το αποτέλεσμα είναι να ψάχνουν, όπως λέει, ό, τι «camp» υπάρχει για να αφήσουν τα παιδιά τους όσο εκείνοι εργάζονται. Δεν παραλείπει δε να σημειώσει ότι «τα δημόσια camp και οι κατασκηνώσεις διαθέτουν ελάχιστες θέσεις και σε καμία περίπτωση δεν καλύπτονται οι ανάγκες».
Φτώχεια και αποκλεισμός
Έτσι, συμπεραίνει ο Φ. Φλουσκούνης, οι οικογένειες αναγκάζονται να βάλουν βαθιά το χέρι στην τσέπη, ώστε τα παιδιά τους να περάσουν δημιουργικά τον χρόνο τους, όπως απαιτεί η ηλικία τους. Τι γίνεται όμως όταν δεν υπάρχουν ούτε αυτά τα χρήματα; Δύσκολη εξίσωση για τους γονείς. Ακόμη δυσκολότερη για τα παιδιά.
Σύμφωνα με έκθεση της Eurostat, το 2024 το 33, 6% των παιδιών κάτω των 16 ετών στην Ελλάδα αντιμετώπιζε υλική στέρηση , το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ. Όπως διευκρινίζει η έκθεση, η υλική στέρηση που αφορά παιδιά αποτυπώνει την «αδυναμία να αποκτήσουν 3 από τα 13 είδη (αγαθά ή υπηρεσίες) που θεωρούνται απαραίτητα ή επιθυμητά για να έχουν οι άνθρωποι ένα ‘’αποδεκτό’’ βιοτικό επίπεδο».
Παρόμοια ποσοστά κατάγραφε σε έκθεσή της για την χώρα μας το ελληνικό παράρτημα της Unicef το 2022.
Εάν δούμε το συνολικό πλαίσιο, η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική. Η Ευρωπαϊκή Στατιστική Υπηρεσία ανέφερε ότι το 2024, το 46% των Ελλήνων ηλικίας από 16 ετών και άνω δεν είχε την οικονομική δυνατότητα να κάνει μία εβδομάδα ετήσιων διακοπών μακριά από το σπίτι ( μόνο η Βουλγαρία ξεπερνούσε το ποσοστό μας φτάνοντας το 58,6 %).
Ενώ ταυτόχρονα οι διαθέσιμες δωρεάν θέσεις κατασκηνώσεων παραμένουν περιορισμένες σε σχέση με τις συνολικές ανάγκες των παιδιών και των οικογενειών τους.
Λίγες θέσεις
Ακόμη και αθροιστικά, πάντως, τα πιο προβεβλημένα από τα διαθέσιμα προγράμματα αφορούν συγκεκριμένο αριθμό θέσεων και δικαιούχων, με αποτέλεσμα η πρόσβαση να εξαρτάται από κριτήρια επιλογής και μοριοδότησης.
Συγκεκριμένα το «Πρόγραμμα Διαμονής Παιδιών σε Παιδικές Κατασκηνώσεις έτους 2026» της Δημόσιας Υπηρεσίας Απασχόλησης (ΔΥΠΑ) αφορά σε 70.000 επιταγές για παιδιά 6-16 ετών (τυπικής ανάπτυξης και με αναπηρία με ποσοστό 50% και άνω) , με μέγιστη διάρκεια διαμονής τις 15 συνεχόμενες ημέρες (ενώ σε κάποιες περιοχές, μπορεί να φτάσει μέχρι και τον ένα μήνα). Σύμφωνα με την κυβέρνηση, η θέσπιση αυτού του προγράμματος το 2024, εκτός των άλλων ευεργετημάτων «για τις ευάλωτες ομάδες», μοριοδότησε για πρώτη φορά όσους δεν είχαν «συμμετάσχει στο πρόγραμμα στο παρελθόν».
Από εκεί και πέρα το κρατικό κατασκηνωτικό πρόγραμμα, όπως δημοσιεύτηκε σε ΦΕΚ τον Απρίλιο 2026, αφορά σε 9.675 παιδιά. Ωστόσο, φέτος 17 κατασκηνώσεις δεν θα λειτουργήσουν, ενώ για εκείνες που θα υποδεχθούν παιδιά, το πρόγραμμα προβλέπει η περίοδος φιλοξενίας να μην ξεπερνά τις δέκα ημέρες. Τέλος, το ποσό συμμετοχής ορίστηκε στα 30 ευρώ, εξαιρουμένων των παιδιών πολύτεκνων και τρίτεκνων οικογενειών, εκείνα οικογενειών όπου ο ένας ή και οι δύο γονείς είναι άνεργοι, καθώς και δικαιούχοι Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος.
Παράλληλα, το Θερινό κατασκηνωτικό πρόγραμμα του ΕΦΚΑ απευθύνεται σε παιδιά 6- 16 ετών συγκεκριμένων κατηγοριών ασφαλισμένων και συνταξιούχων των ενταχθέντων φορέων του e- ΕΦΚΑ, καθώς και σε παιδιά εργαζομένων του φορέα. Για το πρόγραμμα του 2026 προβλέπονται 36.000 θέσεις φιλοξενίας για παιδιά τυπικής ανάπτυξης και με αναπηρία σε όλες της κατασκηνωτικές περιόδους. Οι δικαιούχοι υποβάλλουν ηλεκτρονικά την αίτησή τους και, εφόσον εγκριθεί, λαμβάνουν το voucher κατασκήνωσης.
Να σημειωθεί ότι σε περίπτωση αυξημένης ζήτησης, η επιλογή των δικαιούχων θα γίνεται με αυτόματη μοριοδότηση, βάσει οικογενειακής κατάστασης και πραγματικού οικογενειακού εισοδήματος, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΑΑΔΕ. Ενώ, για τα παιδιά με αναπηρία 67% και άνω προβλέπεται κατ’ εξαίρεση ένταξη στο πρόγραμμα, εφόσον υπάρχουν διαθέσιμες θέσεις.
Ενίσχυση των ιδιωτών
Η υψηλή ζήτηση σε σχέση με την διαθεσιμότητα των θέσεων πολλές φορές οδηγεί τους γονείς να καταβάλλουν υψηλά ποσά ώστε να εξασφαλίσουν στα παιδιά τους μερικές εβδομάδες δημιουργικών διακοπών σε κατασκηνώσεις. «Δυστυχώς, ό, τι και να κάνουμε χρειάζεται να το πληρώσουμε. Δεν υπάρχει καμία υποδομή για να μπορέσεις να καλύψεις τις ανάγκες των παιδιών, με αποτέλεσμα να αυξάνεται η χρήση της οθόνης, να κλείνονται τα παιδιά στο σπίτι, με ό, τι αυτό σημαίνει για την ψυχολογία τους», λέει ο Φ. Φλουσκούνης.
Το documentonews.gr ερεύνησε τις τιμές που «παίζουν» στην αγορά αυτή τη στιγμή σε κατασκηνώσεις κοντά στην Αττική. Στην πρώτη από αυτές για δύο εβδομάδες διακοπών οι τιμές εκκινούν από τα 656 ευρώ και φτάνουν τα 680. Στη δεύτερη, η τιμή εκκίνησης ορίζονταν στα 630 ευρώ και έφτανε τα 700, ενώ στην τρίτη η τιμή ήταν σταθερά στα 660 ευρώ. Να σημειωθεί ότι το εύρος των τιμών εξαρτάται από την κατασκηνωτική περίοδο.
Σε μια παράλληλη πορεία, η κυβερνητική πολιτική φαίνεται να αντιμετωπίζει την παιδική αναψυχή ως έναν ακόμη τομέα με κοινωνικό αποτύπωμα, στον οποίο το κράτος επιλέγει να εκχωρήσει βασικές του υπηρεσίες σε ιδιώτες. Στο πλαίσιο αυτό, ο μόνος ρόλος που κρατά για εκείνο είναι αυτός του χρηματοδότη και ρυθμιστή της ιδιωτικής αγοράς. Έτσι, την ώρα που εισοδηματικά κριτήρια και λουκέτα σε κατασκηνώσεις με δημόσιο χαρακτήρα θέτουν επιπλέον εμπόδια πρόσβασης σε κατασκηνώσεις σε χιλιάδες παιδιά, οι ιδιωτικές κατασκηνώσεις φαίνεται να μεγαλώνουν το αποτύπωμά τους στην αγορά, εις βάρος του οικογενειακού προϋπολογισμού.
Είναι χαρακτηριστικό ότι στο πρόγραμμα της ΔΥΠΑ αναφέρεται ευθαρσώς ότι οι «πάροχοι του προγράμματος είναι φυσικά ή νομικά πρόσωπα δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου που ασκούν επιχειρηματική δραστηριότητα και διατηρούν στην Ελλάδα επιχείρηση παιδικών κατασκηνώσεων». Ομοίως, στις κατασκηνώσεις του προγράμματος του ΕΦΚΑ, οι δικαιούχοι μπορούν να επιλέξουν ανάμεσα στις κατασκηνωτικές επιχειρήσεις από τις συμμετέχουσες.
Μεγαλώνει η ανισότητα
Οι τσιμπημένες τιμές στις κατασκηνώσεις, ως ιδιωτική δαπάνη, και ο συγκεκριμένος αριθμός θέσεων στα διάφορα κατασκηνωτικά προγράμματα δημιουργεί παιδικές διακοπές δύο ταχυτήτων.
Ο Γιώργος Ξυλούρης, ψυχίατρος παιδιών και εφήβων, ψυχαναλυτικός ψυχοθεραπευτής παιδιών και εφήβων λέει σχετικά: «Δημιουργείται προοδευτικά μια όλο και μεγαλύτερη ανισότητα ανάμεσα στις οικογένειες και τις δυνατότητες που έχει συνολικά ο πληθυσμός στην Ελλάδα να απολαύσει το καλοκαίρι κάποια πράγματα που παλιότερα ίσως ήταν δεδομένα».
Αυτή η συνθήκη έχει επιπτώσεις στα παιδιά, σύμφωνα με τον Γ. Ξυλούρη. «Οπωσδήποτε μια δυνατότητα επίσκεψης ή παραμονής σε χώρους ή δραστηριότητες οργανωμένες δίνει τη δυνατότητα για ελεύθερο παιχνίδι, για αλλαγή παραστάσεων, για συναναστροφή με νέους ανθρώπους και για ποιοτικό χρόνο με την οικογένεια. Όταν αυτό εκλείπει, έχει σημαντικές συνέπειες για την ανάπτυξη των παιδιών τόσο στο παρόν, όσο και στο μέλλον».
Ο επιστήμονας εξηγεί ότι «όταν μια οικογένεια δυσκολεύεται να περάσει ιδιωτικό χρόνο μαζί, ένα παράδειγμα επίπτωσης είναι ότι τα παιδιά περνούν πολύ χρόνο μόνα τους καθώς οι γονείς δουλεύουν ή δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να πάνε κάπου. Έτσι, παρατείνεται το άγχος, ενώ επιδρά οπωσδήποτε στη διάθεση και στην συνολική συναισθηματική κατάσταση των παιδιών».
Ενώ προσθέτει: «Πολύ συχνά η καταφυγή στις οθόνες αποτελεί την εύκολη λύση και την πιο προσιτή οικονομικά. Προς θεού δεν θέλω να δαιμονοποιήσω το ηλεκτρονικό παιχνίδι, όμως αυτό στερεί άλλες σημαντικές δεξιότητες καθώς και την ανάπτυξη, μέσω αυτών των δραστηριοτήτων, πολύ σημαντικών τομέων του ανθρώπινου ψυχοσώματος, όχι μόνο του ψυχισμού, αλλά και τις σωματικές δεξιότητες και την ανάπτυξη της φαντασίας».
Ελεύθερο παιχνίδι
Στην αντίθετη κατεύθυνση βρίσκονται οι οικογένειες που μπορούν να υποστηρίξουν οικονομικά τις διακοπές με και των παιδιών τους.
Ο Γ. Ξυλούρης, πέρα από τις ανισότητες αναδεικνύει τη σημασία των διακοπών ως ευκαιρία για ελεύθερο παιχνίδι. «Το ελεύθερο παιχνίδι είναι δημιουργικό και αδόμητο κατά μία έννοια». Και συμπληρώνει: «Όταν ένα παιδί παίζει ελεύθερα, παίζει πιο δομημένα και μετουσιώνει την επιθετικότητά του, μέσα σε ένα πλαίσιο κανόνων που συμφωνούνται με τα υπόλοιπα παιδιά. Επίσης, έχει τη δυνατότητα να εκφράσει τον αληθινό του εαυτό, ένα πιο ζωντανό και αυθόρμητο κομμάτι».
Παρόλα αυτά στις μέρες μας προσανατολιζόμαστε σε πιο «δομημένες δραστηριότητες» με κριτήριο να «τα παιδιά να λάβουν καλύτερες δεξιότητες». «Φτάνουμε στο σημείο να αφαιρούμε από τα παιδιά τη δυνατότητα να παίξουν ελεύθερα, πλάθοντας, τον εσωτερικό τους κόσμο, που θα συγκροτήσει την προσωπικότητά τους».
Όσο για εκείνα που δεν μπορούν να απολαύσουν μερικές στιγμές ελευθερίας στο ύπαιθρο ή τη θάλασσα και παραμένουν στην πόλη ή κλεισμένα σπίτι τους, η έλλειψη του ελεύθερου παιχνιδιού αποτελεί όχι τον κύριο, αλλά σημαντικό παράγοντα εμφάνισης διαταραχών, σύμφωνα με τον Γ. Ξυλούρη. Μάλιστα, ο επιστήμονας προσθέτει πως «υπάρχουν συσχετίσεις με εξωτερικευμένα συμπτώματα της συμπεριφοράς, δηλαδή υπερκινητικότητα, παρορμητικότητα, δυσκολία στη διαχείριση της επιθετικότητας και μια σειρά από άλλα πράγματα».
«Ένα μηνιάτικο»
Κι αν οι διακοπές στην επαρχία ή τη θάλασσα αποτελούν «ακριβό σπορ», η κατάσταση δεν είναι καλύτερη και στα λεγόμενα «καλοκαιρινά camp», όπου το παιδί πηγαίνει το πρωί και επιστρέφει το απόγευμα στο σπίτι. Όπως κατήγγειλε το 2025 η Ένωση Συλλόγων Μαθητών Δήμου Ηρακλείου κλήθηκαν να «πληρώσουν ένα μηνιάτικο ή και κάτι παραπάνω» για τη λειτουργία καλοκαιρινού camp σε σχολείο του δήμου, από δάσκαλο με αντίτιμο 60ευρώ/εβδομάδα ανά παιδί.
Ο Γ. Ξυλούρης τονίζει στο documentonews. gr ότι τα λεγόμενα «summer camps» μπορούν να αποτελέσουν «ένα περιβάλλον αλληλεπίδρασης και ελεύθερου παιχνιδιού με τα παιδιά».
Ωστόσο, διαπιστώνει πως «τόσο το αντίτιμο, το οποίο καλείται να πληρώσει η μέση οικογένεια, όσο και η μεγάλη ζήτηση και η ελλιπής οργάνωσης- έχει ως αποτέλεσμα, όχι σπάνια- τα summer camps λειτουργούν σαν ένα είδος ‘’εφεδρείας’’ για τους γονείς , όσο εκείνοι δουλεύουν».
Ο ειδικός σημειώνει παράλληλα πως πολλές φορές η ποιότητα των δραστηριοτήτων ή της οργάνωσης είναι υποδεέστερη των αναγκών των παιδιών. «Δεν είμαι σίγουρος κατά πόσο πάντα υπάρχει η δυνατότητα για ελεύθερο παιχνίδι ή για την έκφραση της δημιουργικότητας τους. Πολλές φορές είναι ένα άθροισμα διαδοχικών δραστηριοτήτων, προγραμματισμένων, όπου το παιδί καλύτερα θα ανταποκριθεί, είτε του αρέσει είτε όχι».
Σε κάθε περίπτωση, στην Ελλάδα της «συνεχούς οικονομικής ανάπτυξης», κατά το πρωθυπουργικό αφήγημα, μερικές ημέρες διακοπών ή έστω και μερικές ώρες δημιουργικής απασχόλησης το καλοκαίρι για τα παιδιά αποτελούν πλέον ζητούμενο και όχι δεδομένο δικαίωμα στο πλαίσιο μιας οργανωμένης πολιτείας. Έτσι, στην Ελλάδα ΠΛΈΟΝ παιδιά του δημοτικού δεν γνωρίζουν την ανεμελιά του «κάστρου στην άμμο» ή τη δροσιά της πηγής του χωριού μετά από το απογευματινό παιχνίδι. Και αυτό λέει πολλά για τον πολιτισμό της χώρας υπό τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Παραφράζοντας τον Ρώσο συγγραφέα Φιοντόρ Ντοστογιέφκσι: «Ο πολιτισμός μιας χώρας φαίνεται από το επίπεδο διαβίωσης των παιδιών της».
ΠΗΓΗ:documento
