Ο αγώνας για το Καζακστάν και τις πρώην Σοβιετικές Δημοκρατίες της Κεντρικής Ασίας έχει οξυνθεί μεταξύ διαφόρων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων, οι οποίες ενδιαφέρονται για την κατάληψη των πόρων τους, πρωτίστως των σπάνιων μετάλλων και γαιών. Δεν σταματούν επίσης οι προσπάθειες ένταξής τους σε μια στρατιωτικοπολιτική συμμαχία υπό την αιγίδα της Τουρκίας, καθώς και εμπλοκής τους στη σύγκρουση της Μέσης Ανατολής, στο πλευρό των ΗΠΑ και του Ισραήλ.
«Κλειδί» η επίσκεψη Ερντογάν
Την περασμένη βδομάδα επισκέφτηκε το Καζακστάν ο Πρόεδρος της Τουρκίας Ρ. Τ. Ερντογάν, ο οποίος υπέγραψε με τον ομόλογό του του Καζακστάν Κ. Ζ. Τοκάγιεφ διακήρυξη «αιώνιας φιλίας και διευρυμένης στρατηγικής συνεργασίας», σύμφωνα με την οποία τουρκικές εταιρείες αποκτούν πρόσβαση στην εξόρυξη πετρελαίου και σπάνιων γαιών – μετάλλων.
Σημαντικό σημείο ήταν ότι οι δύο πλευρές θα δημιουργήσουν κοινή επιχείρηση για την παραγωγή και συντήρηση των τουρκικών στρατηγικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών «Anka». Τα τουρκικά drones συναρμολογούνται εδώ και καιρό στο Καζακστάν αλλά στην προκειμένη περίπτωση, στο πλαίσιο της τοπικοποίησης της παραγωγής, καθιερώνεται πλέον ολόκληρη σειρά αεροσκαφών με την ένταξή τους στον οπλισμό των Ενόπλων Δυνάμεων του Καζακστάν .
Οπως βλέπουμε, το θέμα της ανάπτυξης ενός ενιαίου στρατιωτικού – βιομηχανικού συμπλέγματος αποτέλεσε το κύριο θέμα των διαπραγματεύσεων, και η Τουρκία επιβεβαίωσε τον πρωταγωνιστικό της ρόλο στον επανεξοπλισμό και στη μετάβαση του στρατού του Καζακστάν στα πρότυπα του ΝΑΤΟ. Διαφαίνεται επίσης η επιδίωξη περιορισμού της επιρροής του Ισραήλ σε αυτόν τον τομέα, καθώς τον τελευταίο καιρό έχει εμφανιστεί ανταγωνισμός λόγω της επιθυμίας της Ουάσιγκτον να επιβάλει ως στρατηγικό εταίρο της Αστάνα τον κύριο σύμμαχό της.
Το Καζακστάν στις «Συμφωνίες του Αβραάμ» και στο «Συμβούλιο Ειρήνης» του Τραμπ
Πράγματι, μόλις δυο βδομάδες πριν από τον Ερντογάν επισκέφτηκε το Καζακστάν με κρατική αντιπροσωπεία ο Πρόεδρος του Ισραήλ Ι. Χέρτζογκ, ο οποίος επίσης συμφώνησε για την τοπικοποίηση παραγωγής ισραηλινών οπλικών συστημάτων στο Καζακστάν , καθώς και για την ουσιαστική εγκαθίδρυση ελέγχου επί των υδάτινων πόρων της χώρας, μέσω της εισαγωγής «νέων τεχνολογιών» και της δημιουργίας κοινών επιχειρήσεων. Επιπλέον έγινε λόγος για αύξηση των προμηθειών πετρελαίου, καθώς το Καζακστάν φαίνεται να αποτελεί βασική πηγή καυσίμων για τις ανάγκες των ισραηλινών Ενόπλων Δυνάμεων, γεγονός που επιβεβαιώθηκε ακόμα και από το «Bloomberg».
Στην πραγματικότητα, αυτό αποτελεί συνέχεια του γεγονότος ότι ο Τοκάγιεφ κατόπιν αιτήματος του Τραμπ προσχώρησε στις «Συμφωνίες του Αβραάμ», κάτι που οδηγεί στην εδραίωση του Ισραήλ στην περιοχή και στη δημιουργία αλυσίδας εχθρικών κρατών απέναντι στο Ιράν από τον Βορρά. Ολα αυτά συνδέονται με την εξελισσόμενη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή και σταδιακά εμπλέκουν το Καζακστάν σε αυτή, στο πλευρό της συμμαχίας Ουάσιγκτον – Τελ Αβίβ.
Επιπρόσθετα, ως συνιδρυτής του «Συμβουλίου Ειρήνης», που ιδρύθηκε από τον Αμερικανό Πρόεδρο, το Καζακστάν μαζί με το Κόσοβο, την Ινδονησία, την Αλβανία και το Μαρόκο συμφώνησε να συμμετάσχει στην αποστολή στρατιωτικού αποσπάσματος για την επί της ουσίας κατοχή της Λωρίδας της Γάζας, στο πλαίσιο «ειρηνευτικής αποστολής». Αυτό συνιστά ήδη άμεση συμμετοχή στα σχέδια των ΗΠΑ και του Ισραήλ για την καταστολή της παλαιστινιακής αντίστασης.
Ο ρόλος του Οργανισμού Τουρκογενών Κρατών
Αυτή η στάση δεν εμποδίζει την Αστάνα να συμμετέχει ταυτόχρονα στον Οργανισμό Τουρκογενών Κρατών (ΟΤΚ), ο οποίος τον περασμένο Νοέμβρη, στη σύνοδο κορυφής στο Αζερμπαϊτζάν, μετατράπηκε ουσιαστικά σε στρατιωτικοπολιτικό μπλοκ. Αυτό δείχνει για άλλη μια φορά ότι παρά τον εξωτερικό ανταγωνισμό για την ηγεμονία στο Καζακστάν και στην Κεντρική Ασία, τα συμφέροντα της Τουρκίας και του Ισραήλ συμπίπτουν γενικά.
Η Αγκυρα επιτελεί βοηθητικό ρόλο προς όφελος των ΗΠΑ, της Βρετανίας και του ΝΑΤΟ, διαμορφώνοντας στο πλαίσιο του ΟΤΚ ένα ενιαίο στρατιωτικό – βιομηχανικό σύστημα και επανεξοπλίζοντας με τουρκικό εξοπλισμό τους στρατούς του Καζακστάν , του Αζερμπαϊτζάν, του Ουζμπεκιστάν και της Κιργιζίας. Επιπλέον, τον Απρίλη του τρέχοντος έτους επικυρώθηκε συμφωνία για την παραχώρηση του εναέριου χώρου του Καζακστάν στην τουρκική Αεροπορία και τη δυνατότητα διέλευσης στρατευμάτων, τεχνικού εξοπλισμού και οπλικών συστημάτων προς τρίτες χώρες. Είναι προφανές ότι η δημιουργία αυτού του βοηθητικού για το ΝΑΤΟ στρατιωτικοπολιτικού μπλοκ αποσκοπεί στην ανάσχεση της Κίνας στην περιοχή, στον εκτοπισμό της Ρωσίας και στην απομόνωση του Ιράν.
Ως παράδειγμα μπορούν να αναφερθούν τα σχέδια που διατυπώνει η άρχουσα τάξη του Αζερμπαϊτζάν για την κατασκευή τουρκικής στρατιωτικής βάσης κοντά στο Μπακού, όχι μακριά από τις ακτές της Κασπίας Θάλασσας. Αυτό, μαζί με τη διεξαγωγή μόνιμων στρατιωτικών ασκήσεων στην περιοχή από στρατεύματα του ΟΤΚ, με τη συμμετοχή των Ενόπλων Δυνάμεων της Τουρκίας και του Πακιστάν, καταστρέφει πλήρως τη Σύμβαση του 2018 για το νομικό καθεστώς της Κασπίας, σύμφωνα με την οποία απαγορεύεται η παρουσία ξένων Ενόπλων Δυνάμεων. Επιπλέον, με την παρουσία τουρκικού στρατιωτικού αποσπάσματος και την εμφάνιση του νέου μπλοκ διακόπτεται ουσιαστικά ο στρατηγικός διάδρομος Βορρά – Νότου, σημαντικός για τη Ρωσία και το Ιράν.
Ετσι, η Κασπία μπορεί να μετατραπεί και σε θέατρο πολεμικών επιχειρήσεων, ιδιαίτερα καθώς η Αεροπορία του Ισραήλ και των ΗΠΑ έχει ήδη πραγματοποιήσει επιθέσεις σε λιμενικές εγκαταστάσεις και υποδομές του Ιράν στις ακτές αυτής της θάλασσας κατά τη διάρκεια του σημερινού πολέμου. Το Ιράν, από την πλευρά του, μπορεί να επιτεθεί σε πετρελαϊκές πλατφόρμες που ανήκουν σε αμερικανικές εταιρείες στη βορειοανατολική καζακική υδάτινη περιοχή της Κασπίας. Σε αυτό το πλαίσιο προκύπτει απτή απειλή σταδιακής εμπλοκής και του Αζερμπαϊτζάν και του Καζακστάν στη σύγκρουση.
Στο επίκεντρο και ο έλεγχος των εμπορικών ροών
Σε αυτό το παιχνίδι κλιμάκωσης συμμετέχουν ενεργά και οι ΗΠΑ, οι οποίες ουσιαστικά κατέλαβαν – υπό το πρόσχημα 99ετούς μίσθωσης – τον διάδρομο Ζανγκεζούρ στη νότια Αρμενία, που πλέον ονομάζεται επίσημα «Διαδρομή Τραμπ», με στόχο τον έλεγχο των εμπορικών ροών από την Κίνα προς την ΕΕ. Ομως ο κύριος στόχος αυτής της απόκτησης είναι η ανάπτυξη του Υπερκασπιακού Μεταφορικού Διαδρόμου, για την εξαγωγή μέσω αυτού σπάνιων γαιών, πολύτιμων και μη σιδηρούχων μετάλλων και άλλων στρατηγικών πόρων από το Καζακστάν και την Κεντρική Ασία, για τις ανάγκες του αμερικανικού και ευρωπαϊκού στρατιωτικοβιομηχανικού συμπλέγματος και της υψηλής τεχνολογίας, με σκοπό τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας της Δύσης.
Στις 6 και 7 Νοέμβρη πέρυσι πραγματοποιήθηκε στην Ουάσιγκτον η διάσκεψη «Κεντρική Ασία – ΗΠΑ», στο πλαίσιο του σχήματος «C5+1», όπου οι ηγέτες των κρατών της Κεντρικής Ασίας (Καζακστάν , Ουζμπεκιστάν, Κιργιζίας, Τατζικιστάν, Τουρκμενιστάν) αποδέχτηκαν επαχθείς συμφωνίες για την εξόρυξη σπάνιων γαιών από αμερικανικές εταιρείες. Ηδη το αμερικανικό κεφάλαιο έχει καταλάβει τα σημαντικότερα κοιτάσματα αυτών των μετάλλων και βολφραμίου, κάτι που φυσικά αποσκοπεί στη διάρρηξη του μονοπωλίου της Κίνας στον τομέα της εξόρυξης και παραγωγής τους, καθώς και στην αναπλήρωση της απώλειας αντίστοιχων κοιτασμάτων στη δυτική Αφρική, χώρες της οποίας πέρασαν στη σφαίρα επιρροής της Ρωσίας και της Κίνας.
Η επίδραση της ανασύνθεσης της ξένης εμπλοκής στην Κεντρική Ασία
Τα παραπάνω οδηγούν σε αναπόφευκτη αλλαγή της ισορροπίας δυνάμεων στην Κεντρική Ασία, γεγονός που εγκυμονεί αύξηση των συγκρούσεων στον αγώνα για σφαίρες επιρροής και πόρους, καθώς και για τον έλεγχο των μεταφορικών διαδρομών μεταξύ των ΗΠΑ, της ΕΕ, της Βρετανίας, του Ισραήλ και της Τουρκίας από τη μια πλευρά, και της Κίνας, της Ρωσίας και του Ιράν από την άλλη. Γι’ αυτό ήδη παρατηρούμε εμπορικούς πολέμους ακόμα και στο πλαίσιο της Ευρασιατικής Οικονομικής Ενωσης (ΕΟΕ) μεταξύ Ρωσίας και Καζακστάν , μεταξύ Καζακστάν και Κιργιζίας, τη δημιουργία ουσιαστικού μπλοκ μεταξύ Αρμενίας και Καζακστάν εντός της ίδιας της ΕΟΕ, καθώς και τη διακοπή των εμπορικών ροών από την Κίνα προς τη Ρωσία μέσω Καζακστάν , ως αποτέλεσμα της προσχώρησης του Καζακστάν στις δυτικές κυρώσεις κατά της Μόσχας.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Οργανισμός Συλλογικής Ασφάλειας (ΟΣΣΑ) βρίσκεται σε κατάσταση βαθιάς κρίσης, όπως και άλλες δομές, ενώ αναδύεται ένα νέο στρατιωτικοπολιτικό μπλοκ υπό την αιγίδα της Τουρκίας. Ταυτόχρονα, όλες οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις εντείνουν την επιρροή τους στις τοπικές άρχουσες τάξεις, γεγονός που προκαλεί και εσωτερικές συγκρούσεις. Δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι στο φόντο των προβλημάτων έλλειψης καλλιεργήσιμης γης και υδάτινων πόρων λόγω της ερημοποίησης, θα οξυνθούν ακόμα περισσότερο και οι σχέσεις μεταξύ των ίδιων των κρατών της Κεντρικής Ασίας.
Καταστολή και αντικομμουνισμός
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο διαμοιρασμού των πόρων και χάραξης νέων μεταφορικών διαδρομών, στο Καζακστάν και στην Κεντρική Ασία λαμβάνει χώρα πρωτοφανής καταστολή των δικαιωμάτων των εργαζομένων και των συνδικάτων, αποκατάσταση της εικόνας των μπασμάτσι (σημ. ένοπλων συμμοριών που πολεμούσαν τη σοβιετική εξουσία), όπως και των μελών της Τουρκεστανικής Λεγεώνας της Βέρμαχτ και των μουσουλμανικών μονάδων των SS, ενώ επιχειρούνται η απαγόρευση της κομμουνιστικής ιδεολογίας και η δυσφήμιση της σοβιετικής Ιστορίας.
Αυτή η τακτική αναδεικνύεται για τις αστικές τάξεις σε αναγκαία προϋπόθεση για τη συνέχιση της ταξικής εκμετάλλευσης των εργαζομένων, της λεηλασίας των πόρων των χωρών και της ανισότιμης ενσωμάτωσής τους στους ιμπεριαλιστικούς σχεδιασμούς και οργανισμούς, που εξυπηρετούν αντιλαϊκά συμφέροντα.
Ταυτόχρονα, μέσω του εκπαιδευτικού συστήματος, των διαφωτιστικών και πολιτιστικών ιδρυμάτων του ΟΤΚ, καλλιεργούνται στη νεολαία ιδέες παντουρκισμού και πανισλαμισμού, ενώ παρατηρείται ραγδαία ανάπτυξη εθνικιστικών και φασιστικών οργανώσεων και κινημάτων που υποστηρίζονται από τις άρχουσες τάξεις.
Σε μια τέτοια κατάσταση, το κομμουνιστικό και εργατικό κίνημα του Καζακστάν και της Κεντρικής Ασίας βρίσκεται αντιμέτωπο με δύσκολα καθήκοντα: Την αντίσταση στις παρεμβάσεις των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων, στην αρπαγή πολύτιμων πόρων και στην ενίσχυση της εκμετάλλευσης, καθώς και την ανάγκη να προτείνει μια σοσιαλιστική εναλλακτική απέναντι στην υπάρχουσα τάξη πραγμάτων και να διαμορφώσει ένα αποτελεσματικό πρόγραμμα πολιτικού αγώνα όλων των εργαζομένων. Η προπαγάνδα αυτής της σοσιαλιστικής εναλλακτικής, προσανατολισμένης στη μέγιστη ενότητα εργατικών και λαϊκών μαζών όλων των εθνοτήτων, αποτελεί σημαντικό βήμα σε αυτήν την πορεία.
Σημείωση:
Από πού λαμβάνει το Ισραήλ τα 220.000 βαρέλια πετρελαίου ημερησίως; https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-10-18/where-does-israel-get-its-oil-from
*Άρθρο του Αϊνούρ Κουρμάνοφ, Συμπροέδρου του Σοσιαλιστικού Κινήματος Καζακστάν.
(Αναδημοσιεύεται από τον Ριζοσπάστη του Σαββατοκύριακου)