Η 11η Σεπτεμβρίου 2001 θα μείνει στην ιστορία ως η μέρα που οι Ηνωμένες Πολιτείες δέχτηκαν το πιο αιματηρό τρομοκρατικό πλήγμα στην ιστορία τους.
Σχεδόν 3.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στις επιθέσεις της Αλ Κάιντα, με τους Δίδυμους Πύργους να καταρρέουν μπροστά στα μάτια όλου του πλανήτη.
Όμως, πέρα από το σοκ και την οδύνη, η πραγματική κληρονομιά της 11ης Σεπτεμβρίου ήταν η δραματική αναδιάταξη της σχέσης κράτους και πολιτών: η εγκαθίδρυση ενός καθεστώτος φόβου, στο οποίο η ασφάλεια χρησιμοποιήθηκε ως πρόσχημα για τη συρρίκνωση των πολιτικών ελευθεριών.
Η κληρονομιά
Με τον Πατριωτικό Νόμο του 2001, οι αμερικανικές αρχές απέκτησαν εξουσίες άνευ προηγουμένου: υποκλοπές τηλεφώνων, παρακολούθηση email, έλεγχος τραπεζικών συναλλαγών χωρίς σαφή δικαστικό έλεγχο. Η NSA ανέπτυξε προγράμματα μαζικής συλλογής δεδομένων, τα οποία αποκάλυψε το 2013 ο Έντουαρντ Σνόουντεν, φανερώνοντας την κλίμακα μιας μόνιμης επιτήρησης που θυμίζει «Μεγάλο Αδελφό».
Η ιδιωτικότητα, θεμέλιο της δημοκρατικής ζωής, υποβιβάστηκε σε πολυτέλεια. Χιλιάδες άνθρωποι κρατήθηκαν μετά την 9/11 με ασαφείς κατηγορίες, χωρίς δίκη ή επαρκή πρόσβαση σε νομική υπεράσπιση. Στον κόλπο του Γκουαντάναμο δημιουργήθηκε μια «γκρίζα ζώνη» δικαίου, όπου οι κρατούμενοι χαρακτηρίζονταν «εχθρικοί μαχητές» και στερούνταν βασικά δικαιώματα, όπως το habeas corpus.
Η επ’ αόριστον κράτηση και οι πρακτικές βασανιστηρίων –εικονικός πνιγμός, στέρηση ύπνου, ψυχολογική κακοποίηση– καταδικάστηκαν διεθνώς, αλλά αποτέλεσαν τον πυρήνα μιας νέας νομιμοποιημένης βαρβαρότητας.
Ο «πόλεμος κατά της τρομοκρατίας» γέννησε μια κουλτούρα καχυποψίας.
Μουσουλμάνοι, Άραβες και μετανάστες από τη Μέση Ανατολή βρέθηκαν στο στόχαστρο μέσω λιστών απαγόρευσης πτήσεων, ειδικών καταγραφών και αυξημένων ελέγχων. Το δικαίωμα στην ισότητα και στη μη διάκριση καταστρατηγήθηκε, μετατρέποντας ολόκληρες κοινότητες σε συλλογικά ύποπτες. Η καταστολή επεκτάθηκε και στους διαφωνούντες.
Οι συνέπειες
Πληροφοριοδότες διώχθηκαν, ενώ δημοσιογράφοι και ακτιβιστές τέθηκαν υπό παρακολούθηση. Η επίκληση του νόμου περί κατασκοπείας δημιούργησε κλίμα εκφοβισμού που υπονόμευσε την ελευθερία του Τύπου.
Η κυβέρνηση δεν προστάτευε πια μόνο την ασφάλεια, αλλά κατασκεύαζε μια σιωπή γύρω από τις ίδιες τις παραβιάσεις της. Η σκιά του «πολέμου κατά της τρομοκρατίας» απλώθηκε και στην Ευρώπη. Το Ηνωμένο Βασίλειο θέσπισε νομοθεσία που επέτρεπε την παρατεταμένη κράτηση υπόπτων χωρίς δίκη.
Η Γαλλία ψήφισε νόμους που διευκόλυναν ελέγχους, παρακολουθήσεις και, μετά το 2015, ένα καθεστώς μόνιμης κατάστασης έκτακτης ανάγκης. Η Γερμανία αυστηροποίησε τη νομοθεσία για τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας και ενίσχυσε τις εξουσίες παρακολούθησης. Παντού, η ισορροπία έγειρε προς την κρατική ισχύ εις βάρος της ελευθερίας.
Ο Ιταλός φιλόσοφος Τζόρτζιο Αγκάμπεν μίλησε για μια νέα κατάσταση εξαίρεσης: ένα καθεστώς όπου τα δικαιώματα αναστέλλονται προσωρινά για λόγους «έκτακτης ανάγκης», αλλά στην πράξη η εξαίρεση γίνεται κανόνας. Η 11η Σεπτεμβρίου εγκαινίασε ακριβώς αυτό: μια μόνιμη αίσθηση απειλής που δικαιολογεί την αέναη περιστολή των ελευθεριών. Ο πολίτης δεν είναι πια υποκείμενο δικαιωμάτων, αλλά αντικείμενο ελέγχου.
Τι γίνεται σήμερα
Σήμερα, 24 χρόνια μετά, οι πολίτες ταξιδεύουν σε αεροδρόμια-φρούρια, ζουν με συνεχή ψηφιακή επιτήρηση και βλέπουν τις κυβερνήσεις να διεκδικούν διαρκώς νέες εξουσίες στο όνομα της ασφάλειας.
Ο «πόλεμος κατά της τρομοκρατίας» δεν έφερε απλώς στρατιωτικές επιχειρήσεις σε Αφγανιστάν και Ιράκ· έφερε και μια θεσμοθετημένη κουλτούρα φόβου, όπου η ελευθερία θεωρείται επικίνδυνη πολυτέλεια.
Η 11η Σεπτεμβρίου δεν ήταν μόνο μια τραγωδία. Ήταν η απαρχή ενός παγκόσμιου καθεστώτος εξαίρεσης. Και το πιο ανησυχητικό είναι πως αυτό το καθεστώς δεν μοιάζει καθόλου προσωρινό.
ΠΗΓΗ:documentonews
