Πρώτη η Ελλάδα στην ΕΕ στην παιδική υλική στέρηση, πενιχρά επιδόματα και μεγέθυνση της φτωχοποίησης του πληθυσμού.
Με τον πιο απόλυτο τρόπο αποδομεί η νέα έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου για τη βιωσιμότητα 2024 την κυβερνητική εικόνα μιας χώρας που «τρέχει μπροστά» και αφήνει την κρίση πίσω της. Πίσω από τα συνθήματα περί ανάπτυξης και ενίσχυσης του εισοδήματος τα επίσημα στοιχεία δείχνουν μια Ελλάδα που εξακολουθεί να κινείται στις τελευταίες θέσεις της Ευρώπης σε όλους τους κρίσιμους κοινωνικούς δείκτες: φτώχεια, κοινωνικός αποκλεισμός, παιδική υλική στέρηση, αποτελεσματικότητα επιδομάτων.
Η πραγματικότητα είναι αδιάψευστη. Πάνω από ένας στους τέσσερις πολίτες ζει σε κίνδυνο φτώχειας, η παιδική στέρηση βρίσκεται στο υψηλότερο επίπεδο της ΕΕ και τα κοινωνικά επιδόματα λειτουργούν περισσότερο ως ψίχουλα παρά ως δίχτυ προστασίας. Το Ελεγκτικό Συνέδριο αποτυπώνει λοιπόν μια κοινωνία που βυθίζεται στη φτώχεια, την ώρα που η κυβέρνηση διακηρύσσει ότι όλα «πηγαίνουν καλύτερα» στα χρόνια της «κανονικότητας».
Στην κορυφή της φτώχειας
Η Ελλάδα εξακολουθεί να κρατά μια από τις χειρότερες θέσεις στην Ευρωπαϊκή Ενωση ως προς τον κίνδυνο φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού. Σύμφωνα με το Ελεγκτικό Συνέδριο, το 26,9% του ελληνικού πληθυσμού (2.740.051 άνθρωποι) ζει σε κίνδυνο φτώχειας και μάλιστα το ποσοστό αυτό αυξήθηκε κατά 0,8 ποσοστιαίες μονάδες σε έναν χρόνο. Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο προβληματική όταν συγκριθεί με το υπόλοιπο ευρωπαϊκό τοπίο: η Ελλάδα βρίσκεται δίπλα στη Βουλγαρία (30,3%) και τη Ρουμανία (27,9%), δύο χώρες που εντάχθηκαν στην ΕΕ 25 χρόνια μετά την Ελλάδα, με πολύ χαμηλότερο επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης και σαφώς μικρότερη πρόσβαση σε ευρωπαϊκούς πόρους επί δεκαετίες. Παρ’ όλα αυτά, η Ελλάδα, κράτος-μέλος της ΕΕ από το 1981 και με δεκάδες δισ. ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων, παραμένει σταθερά στις 1-3 χειρότερες θέσεις σε ολόκληρη την ΕΕ τα τελευταία πέντε χρόνια.
Την ίδια στιγμή, διεθνείς μελέτες αποτυπώνουν την ίδια ζοφερή εικόνα για την ελληνική οικονομία. Ενδεικτικά, το Ινστιτούτο Bruegel κατατάσσει τη χώρα μας στις τελευταίες θέσεις της ΕΕ σε πραγματική αγοραστική δύναμη μισθών. Επιπλέον, μελέτη του ΟΟΣΑ καταγράφει ότι για το 2024 η Ελλάδα παραμένει στην κορυφή της Ευρώπης ως προς το κόστος ζωής σε σχέση με το εισόδημα.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο σκοτεινή όταν η ίδια έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου περνά από τα συνολικά ποσοστά φτώχειας στη φτώχεια των παιδιών. Εκεί η Ελλάδα καταγράφει τη χειρότερη επίδοση σε ολόκληρη την ΕΕ. Το 2024 σχεδόν ένα στα τρία παιδιά στη χώρα (33,6%) ζούσε σε συνθήκες υλικής στέρησης, καθιστώντας την Ελλάδα πρωταθλήτρια Ευρώπης στην παιδική υλική στέρηση, πάνω από όλες τις άλλες χώρες της ΕΕ.
Αμέσως μετά ακολουθούν η Ρουμανία (31,8%) και η Βουλγαρία (30,4%), χώρες με πολύ χαμηλότερο κατά κεφαλήν εισόδημα και μικρότερη οικονομική ωρίμανση. Χιλιάδες παιδιά στην Ελλάδα στερούνται βασικά αγαθά, αξιοπρεπή ένδυση, επαρκή διατροφή και πρόσβαση σε εξωσχολικές δραστηριότητες – αυτονόητα για τους συνομηλίκους τους στην υπόλοιπη Ευρώπη.
Κοινωνική πολιτική… με ψίχουλα
Παρά την έκρηξη φτώχειας στην Ελλάδα, η συμβολή των κοινωνικών επιδομάτων στη μείωσή της παραμένει απογοητευτικά χαμηλή. Σύμφωνα με το Ελεγκτικό Συνέδριο, πριν από οποιαδήποτε καταβολή –συντάξεις ή επιδόματα– ο κίνδυνος φτώχειας στην Ελλάδα εκτοξεύεται στο 45%. Με την προσθήκη των συντάξεων το ποσοστό υποχωρεί στο 23,5%, αποδεικνύοντας ότι η πραγματική ασπίδα των νοικοκυριών είναι το συνταξιοδοτικό σύστημα και όχι η σύγχρονη κοινωνική πολιτική. Μόνο όταν προστεθούν και τα κοινωνικά επιδόματα ο δείκτης φτάνει στο 19,6%– δηλαδή τα επιδόματα μειώνουν τη φτώχεια μόλις κατά 3,9 μονάδες, επίδοση τραγικά μικρή σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, όπου η μείωση αγγίζει τις 17,8 μονάδες.
Με λίγα λόγια, τα επιδόματα στην Ελλάδα λειτουργούν εμβαλωματικά παρά ως εργαλείο ουσιαστικής κοινωνικής προστασίας. Το σύστημα παραμένει κατακερματισμένο, με δεκάδες μικρά βοηθήματα χαμηλής αποτελεσματικότητας, την ώρα που οι πραγματικές ανάγκες διογκώνονται, ενώ οι συντάξεις συνεχίζουν να σηκώνουν μόνες τους ένα βάρος που κανονικά θα έπρεπε να μοιράζεται ένα ισχυρό και δίκαιο κοινωνικό κράτος.